Nederland kleurt rood

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Prank, paniek, politie(k)?”

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek de ervaring van Melle, wat herkennen de leerlingen? Word er thuis over de verkiezingen gesproken? Welke politici kennen ze? Waarom juist die? Wat vinden de leerlingen belangrijk in Nederland?

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia.

“Privacywaakhond waarschuwt: vertrouw AI-chatbots niet als stemhulp”

Van nos.nl:

“Wie kunstmatige intelligentie vraagt welke partij het beste bij hen past, komt volgens AP (Autoriteit Persoonsgegevens) opvallend vaak bij twee partijen uit: de PVV of GroenLinks-PvdA. (…)

"Chatbots lijken slimme hulpjes, maar als stemhulp slaan ze stelselmatig de plank mis", zegt Monique Verdier, vicevoorzitter van de AP. "Hierdoor krijgen kiezers mogelijk zonder het te weten het advies om op een partij te stemmen die niet het beste bij hun voorkeuren past.” (…)

Bij de proef werd de PVV in ruim 30 procent van de gevallen als eerste geadviseerd en GL-PvdA in bijna 25 procent van de gevallen. Ter vergelijking: het CDA werd met 1,3 procent amper aangeraden, evenals bijvoorbeeld de ChristenUnie met 0,3 procent.”

Op de afbeelding zie je schematisch het politieke landschap met de landelijke partijen op een assenstelsel uitgetekend. BIJ1 is dus erg links & progressief (vooruitstrevend. voor vernieuwing), BVNL erg recht en conservatief (terughoudend, houden zoals het was).

Dia 4: Hoe zit dat

Bespreek de tekst op de dia.

Woensdag 29 oktober 2025 worden de verkiezingen voor de Tweede Kamer gehouden. Alle mensen met de Nederlandse nationaliteit, die 18 jaar of ouder zijn en niet zijn uitgesloten van kiesrecht mogen dan hun stem uitbrengen.

Aan de verkiezingen doen deze keer 27 partijen mee. Je hebt van een aantal vast al wel eens gehoord: PVV, BBB, GroenLinks-PVDA, CDA, D66, SP en de Partij voor de Dieren bijvoorbeeld. Maar ook kleine partijen als BIJ1, DE LINIE en de Piratenpartij staan op het stemformulier. In totaal zijn er 1166 mensen waarop gestemd kan worden.

Er is dus behoorlijk veel keuze en dat maakt het moeilijk voor veel mensen. Ze gebruiken AI tools als ChatGPT of CoPilot om te vragen op wie ze moeten stemmen. Maar die geven dus geen betrouwbaar antwoord, omdat die tools daar niet voor bedoeld zijn.

Beter kun je Kieskompas (https://www.kieskompas.nl/) of Stemwijzer (https://stemwijzer.nl/) gebruiken.

Bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Dia 5: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Het opvolgen van een advies van een AI-chatbot is hetzelfde als blindelings het advies van een vriend of familielid opvolgen.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Wie zou je eerder vertrouwen: een chatbot of een vriend? Wat zou jij doen? Zelf onderzoeken of blind advies volgen?

Dia 6: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Het is de eigen verantwoordelijkheid van de kiezer om te controleren of het advies van de AI-chatbot klopt, net zoals je bij nieuwsberichten moet doen.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Hoe kun je dat checken (partijprogramma’s vergelijken, meerdere bronnen gebruiken)? Waarom kun/zou je wel op KiesKompas en Stemwijzer vertrouwen?

Dia 7: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Als een AI-chatbot een onjuist stemadvies geeft dat veel mensen opvolgen, kan dit de democratie in Nederland beschadigen.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Bij de chatbots kom je altijd op bepaalde partijen uit, wat voor gevolgen kan dat hebben? Wie heeft die chatbots gemaakt en op welke data zijn ze getraind? Weten die chatbots eigenlijk wel genoeg over Nederlandse politiek?

De verkiezingen in de klas.

1. 1. Ga zelf op je eigen device naar https://www.kidsweek.nl/kieswijzer
   2. Lees samen de uitleg op die pagina. Als je leerkracht/docent het teken geeft, klik je op “start”. Je komt nu bij de eerste stelling. Lees je de stelling goed en bekijk de uitleg (“?”-knop). Vervolgens kies jeof je het met de stelling: Helemaal niet eens, Mee oneens, Neutraal (= niet eens en niet oneens), Mee eens of Helemaal eens bent. Schuif het bollletje naar het woord wat voor jou geldt. Kies op deze manier bij alle stellingen.
   3. Vul na de laatste stelling je geslacht en je leeftijd in. Je e-mailadres vul je niet in. Klik op “Overslaan”.
   4. Nu verschijnt jouw match in beeld. Schrijf de naam van deze partij op een briefje (zonder je naam) en lever dat in bij je leerkracht.
   5. Welke partij wint? Wat vind jij daarvan? Bespreek dit in de klas.

Dia 9: Boekentips bij deze les

Voor 9-12 jaar: Mama is minister-president – Marieke Visser

“De moeder van Adam (9) is de allereerste vrouwelijke minister-president. Daarom mag de hele klas op bezoek komen in het Torentje. Tijdens hun bezoek stormt minister Flappermuis binnen vanwege een noodgeval: het internet is overal platgelegd door een hacker! Spannend verhaal met eenvoudige informatie over politiek. “ (bibliotheek.nl)

Voor 12-15 jaar: Chatbotboy – Maria Genova

“Christan gebruikt chatbot ChatGPT om interessante teksten te schrijven waarmee hij Raina probeert te versieren via een nepprofiel op Instagram. Maar al snel dreigt zijn leugen ontdekt te worden. Met feiten, weetjes en oefeningen over het gebruik van chatbots. Vanaf ca. 10 jaar.” (bibliotheek.nl)

Deze opdracht past bij

Kerndoel 6 – Democratische waarden: De leerling geeft aan hoe diens handelen verbonden is met democratische waarden..

Dia 12: Waar is jouw stem?

Alleen mensen ouder dan 18 jaar mogen dus stemmen. Maar hoe zit dat dan met jullie? “Kinderen hebben geen stemrecht maar wel het recht om gehoord te worden.” (Bron: Unicef.nl)
Bespreek de stelling op de volgende dia en/of ga het gesprek aan met de stempot van Unicef.

Dia 12: Opdracht

“Alle gezinnen met kinderen zouden, per gezin, 1 stem extra moeten krijgen bij de verkiezingen. De ouders hebben hierbij de plicht om met hun kinderen te praten over waar die stem (van de kinderen) heen zou moeten. Een van de ouders moet dan een extra stem uitbrengen op de keuze van zijn/haar/hen kind(eren)”