Van mij (of voor AI?)

Wellicht vind jij deze les voor je groep te hoog gegrepen. Kies dan gerust voor de les van groep 5/6 – (V)SO, die is ook prima geschikt om met oudere leerlingen te bespreken.

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: Van mij (of voor AI)?. Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze? Hebben ze al iets over dit onderwerp gehoord of gezien in de media?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Stel enkele vragen over vervuiling. Bespreek de vragen die in het verhaal gesteld worden.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia.

“Meta, het bedrijf achter Facebook en Instagram, gaat vanaf 27 mei opnieuw openbare posts en foto's van Europese gebruikers inzetten om zijn kunstmatige intelligentie slimmer te maken. Die content – zoals reacties, foto’s en berichten die voor iedereen zichtbaar zijn – wordt gebruikt om AI beter te laten begrijpen hoe Europeanen communiceren. Veel mensen vragen zich af: kan ik dat nog tegenhouden?”

Ja, dat kan. Bovendien gaat het alleen om openbare data. Heb jij je account goed afgeschermd? Dan mag Meta jouw data niet gebruiken om AI te trainen. Ook je berichten via WhatsApp mogen hiervoor niet worden gebruikt. Reacties (op Instagram/Facebook) op openbare berichten wel.

Melle hoeft zich dus geen zorgen te maken over de via WhatsApp gedeelde foto’s, maar instellingen checken is wel een goed idee!

Vraag na of leerlingen hier al over gehoord hebben en hoe zij hier over denken.

Dia 4: Hoe zit dat

Omdat het onderwerp lastig en complex is geven we in de komende dia’s eerst meer informatie. Dit doen we in 3 onderdelen:

1. AI trainen: hoe zit dat en waarom is dat belangrijk? (dia 5 t/m 10)
2. Check je instellingen: is jouw data openbaar, hoe kan je dat zien en aanpassen? (dia 11 & 12)
3. Maak bezwaar: hoe kun je bezwaar maken tegen het gebruik van jouw data door Meta? (dia 13 & 14)

Dia 5 t/m 10: AI trainen

We leggen het trainen van AI uit met behulp van een bekend voorbeeld. Begin met Dia 6. Op de volgende dia gaan de leerlingen zo meteen een afbeelding zien die uit 24 foto’s bestaat. Hoeveel van die 24 zijn foto’s van chihuahua’s? Ze krijgen 5 seconden om dat te bepalen. Klik naar Dia 7 en klik na 5 seconden door nar Dia 8 (die hetzelfde is als Dia 6). Hoeveel chihuahua’s hebben ze gezien? Bespreek dit kort. Waarschijnlijk is het vrijwel onmogelijk om in 5 seconden precies te bepalen wat de chihuahua’s zijn. Toch is dat voor AI belangrijk om dit snel te kunnen. Klik naar Dia 9 voor de uitleg.
Stel je rijdt in een zelfrijdende auto en voor je op de weg ligt… Is het een chihuahua of een muffin (want dat zie je op de andere foto’s)? Bij de een is het belangrijk om te remmen, bij de ander kan er worden doorgereden. De computer moet zo’n beslissing in een splitsecond nemen en het is dus van groot belang dat deze goed onderscheid kan maken. Op Dia 10 gaan we daar verder op in. In de video (Clipphanger) wordt uitgelegd hoe dat in zijn werk gaat. Maar de vraag is dus nu: hoe komen we aan genoeg data om AI goed te kunnen trainen. Meta wil daar dus jouw data voor in zetten. Mag dat zomaar? Dat wordt nog onderzocht. Maar jij kunt alvast wel actie ondernemen.

Dia 11 & 12: Check je instellingen.

Veel van de leerlingen zullen online accounts hebben op Instagram en/of Facebook. Zo niet, bespreek dit dan wel zodat ze deze informatie mee kunnen nemen in de verwerkingsopdracht. Bespreek hier hoe ze hun account op privé kunnen zetten. Welke privacy-instellingen hebben ze nog meer? Wie heeft een openbaar account?

Dia 13 & 14: Maak bezwaar

Op deze dia’s wordt uitgelegd hoe zijzelf en anderen bezwaar kunnen maken tegen het gebruik van hun data voor het trainen van AI. Het is aan te raden dit ook te doen. Neem de stappen door en moedig ze aan deze informatie in de opdracht te verwerken.

Bespreek vervolgens een of meerdere van de stellingen.

Dia 15: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Wat ik online zet is van mij. Dat mag dat platform niet zomaar gebruiken.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen. Ga in op de Algemene Voorwaarden van dergelijke platforms, weten ze wat daarin staat hierover? Waarschijnlijk niet. Beseffen ze dat ze sowieso al data delen met het platform door het daarop te publiceren. Je foto staat sowieso ergens op een Meta-server.

Dia 16: Stelling (niveau 2)

Bespreek de stelling “Het is voor iedereen beter als alle data op internet gebruikt kan worden voor het trainen van AI.” Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen. In principe betekent meer data betere resultaten, maar het roept wel vragen op. Mogen alle boeken zomaar worden gebruikt als bron? Is alle informatie echt openbaar? Welke belangen wegen er mee bij het bedrijf dat de AI maakt?

Dia 17: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Facebook en Instagram data gebruiken voor het trainen van AI zorgt voor meer diversiteit en minder vooroordelen in de uitkomsten van generatieve AI.” Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen. Door de verscheidenheid aan personen op deze platforms zou dit inderdaad een gevolg kunnen zijn. Maar dit is dat wel verbonden aan de voorwaarden die eraan hangen. Veel van de AI tools (als Chatgpt & CoPilot) zijn westers ingesteld en ook getraind op westerse data. Hoe zou een Afrikaans AI platform eruit zien? Of een Chinees? Wat kan dit betekenen voor de uitkomsten die ze genereren?

Privacy en wat er met onze data gebeurt zijn lastige onderwerpen. Hoe kun je mensen daarmee helpen? Je maakt een informatieve gesprekstarter.

1. Kies een doelgroep (Bijvoorbeeld: 65+, LVB-jongeren, leerlingen in groep 6)
2. Maak een gesprekstarter in een creatieve vorm (bijvoorbeeld: een ganzenbordspel, een poster met een prikkelend gedicht, een ansichtkaart)
3. Neem in je gespreksstarter al tips op (verwijs bijvoorbeeld naar seniorweb.nl, veiliginternetten.nl en/of hoezomediawijs.nl)
4. Maak het leuk…

Geef eventueel een meer gesloten opdracht door ze een poster/flyer te laten ontwerpen voor een vooraf bepaalde doelgroep. Betrek eventueel de opdracht van de vorige les hierbij die ging over sharents.

Deze opdracht past bij Kerndoel 3 - Democratische waarden: kennis over het belang van de grondwet, kinder- en mensenrechten ter bescherming van vrijheid, gelijkheid en solidariteit.

Dia 21 AI en vooroordelen

Als AI op eenzijdige informatie wordt getraind, zullen de uitkomsten ook eenzijdig zijn. Zeker in de vroegere fases van Generatieve AI zijn hier veel voorbeelden van geweest. Vroeg je om een afbeelding van een dokter, kreeg je meestal een afbeelding van een mannelijke arts. Het gezicht van een zwarte vrouw wordt door beeldherkennigssoftware minder goed herkent dan dat van een witte man. (Bron: Nemo Kennislink)

Daarom is het van belang om AI op zoveel mogelijk diverse data te trainen en onszelf er bewust van te zijn dat AI en de algoritmes vooroordelen kunnen bevatten.

Dia 22 Kinderrechten en de overheid

Op de dia zie je een screenshot van Co-Pilot. De ingevoerde prompt (opdracht) was: “Maak een afbeelding van een Nederlander in een Nederlandse omgeving.”

Wat valt je op? Zijn er vooroordelen? Is het realistisch? Ligt het aan de prompt of aan Co-Pilot? Hoe zou het anders/beter kunnen?

Ga in op de door CO-Pilot gestelde suggesties (molen, fietsen), de kleding van de persoon en andere kenmerken van de afbeelding. Zijn dit vooroordelen/stereotypering en is dit slecht?