Van mij?

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: Van mij (of voor AI)?. Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze? Hebben ze al iets over dit onderwerp gehoord of gezien in de media?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Stel enkele vragen over vervuiling. Bespreek de vragen die in het verhaal gesteld worden.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia.

“Meta, het bedrijf achter Facebook en Instagram, gaat vanaf 27 mei opnieuw openbare posts en foto's van Europese gebruikers inzetten om zijn kunstmatige intelligentie slimmer te maken. Die content – zoals reacties, foto’s en berichten die voor iedereen zichtbaar zijn – wordt gebruikt om AI beter te laten begrijpen hoe Europeanen communiceren. Veel mensen vragen zich af: kan ik dat nog tegenhouden?”

Ja, dat kan. Bovendien gaat het alleen om openbare data. Heb jij je account goed afgeschermd? Dan mag Meta jouw data niet gebruiken om AI te trainen. Ook je berichten via WhatsApp mogen hiervoor niet worden gebruikt. Reacties (op Instagram/Facebook) op openbare berichten wel.

Melle hoeft zich dus geen zorgen te maken over de via WhatsApp gedeelde foto’s, maar instellingen checken is wel een goed idee!

Vraag na of leerlingen hier al over gehoord hebben en hoe zij hier over denken. Ga vooral in op het delen van foto’s en berichten met anderen.

Dia 4: Wat deel jij met wie?

Sommige dingen mag iedereen van je weten, maar sommige dingen zeker niet. Sommige mensen hebben nu eenmaal (helaas) minder goede bedoelingen met wat ze van je weten. En hoe meer je over iemand weet, hoe beter je iemand kent en hoe meer misbruik je van iemand zou kunnen maken… Een oplichter of crimineel kan met informatie over jou bv. geld verdienen of jou oplichten.

Wees dus voorzichtig wat je deelt en met wie, zeker online… Je kunt nu eenmaal niet iedereen vertrouwen. Jij bepaalt altijd zelf wat je met wie deelt. Kun je voorbeelden bedenken van dingen die je niet zomaar moet delen met anderen en waarom niet? Wat kan het risico zijn?

Bespreek vervolgens een (of meerdere) van de stellingen.

Dia 5: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Wat ik deel is van mij. Dat mag niemand zomaar gebruiken of doorvertellen.” Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen. We kunnen het hier hebben over een geheim delen of over een foto online plaatsen. Belangrijk is dat jij bepaald wie wat te weten komt en dat je daar dus vooraf over na moet denken. Wat zou er kunnen gebeuren?

Dia 6: Stelling (niveau 2)

Bespreek de stelling “Ik deel nooit iets persoonlijks online.” Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen. Wat deze stelling lastig maakt, is dat (bijna) alles wat je online deelt iets persoonlijks is of inhoudt. Een like onder een bericht geeft blijk van jouw interesse, een foto laat iets van je zien en zelfs al blijf je maar langer dan normaal naar een filmpje kijken, zegt dit (het platform) iets over jouw. Alles wat je online doet, gaat mee in je algoritme.

Dia 7: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Veel delen levert me ook veel op”. Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen. Verduidelijk eventueel de stelling met voorbeelden. Misschien heb je nieuwe vrienden leren kennen, doordat je een gedeelde interesse vond. Of had je een goed gesprek naar aanleiding van een leuke foto online. Het gaat ook vaak goed en het levert ook op, maar er zijn altijd risico’s. Bedenk dus steeds goed vooraf wat je met wie wilt delen.

Wat mag wie van jouw weten? Op de volgende dia staan 10 voorbeelden. Met wie zou jij dat delen? Kies uit:

1. Iedereen op de hele wereld
2. Vrienden, bekenden, mensen die ik wel eens gesproken heb.
3. Alleen mijn familie/gezin en goede vrienden
4. Niemand, dat is alleen voor mij

Schrijf het voorbeeld en met wie jij dat zou delen op een vel papier.

Dia 9: Opdracht

De voorbeelden kunnen zowel in de online als offline variant bekeken worden. Gebruik de genoemde Risico’s, positieve zaken en tips in de Feedback (Dia 10)

1. 1) Een foto van mij in badkleding

• Risico: anderen kijken er anders naar, vreemden hoeven jou zo niet te zien. Kan online bewerkt worden.
• Positief: leuke momenten delen.
• Tip: niet online zetten

1. 2) Mijn adres

• Risico: anderen weten je te vinden.
• Positief: anderen weten je te vinden.
• Tip: Bedenk: wie heeft jouw adres nodig?

3) Hoe jij denkt over Koning Willem-Alexander

• Risico: commentaar, reacties van anderen die anders er over denken
• Positief: wellicht vind je mensen die er hetzelfde over denken
• Tip: Voor wie is het belangrijk om te weten hoe jij over de koning denkt?

4) De pincode van mijn bankpas

• Risico: mensen kunnen je rekening plunderen als ze ook je pas hebben.
• Positief: als jij de pincode vergeten bent, weten zij hem misschien nog.
• Tip: deel alleen met je ouders of andere echt vertrouwelingen.

5) Een foto van mij waarop ik een gekke bek trek

• Risico: mensen kunnen je er mee pesten
• Positief: lekker lachen samen
• Tip: deel deze in vertrouwde kring

6) Een video van ons gezin op vakantie

• Risico: mensen weten wat jullie leuk vinden en kunnen daar misbruik van maken
• Positief: leuk gesprek over de vakantie
• Tip: deel deze in vertrouwde kring

7) Mijn hobby’s en clubs waar ik bij ben

• Risico: mensen zouden kunnen checken wanneer jij op je club bent en weten dan dus dat je niet thuis bent.
• Positief: andere mensen met dezelfde hobby’s leren kennen.
• Tip: wees voorzichtig met te veel informatie geven.

8) De namen van al mijn vrienden

• Risico: je brengt criminelen naar je vrienden toe.
• Positief: misschien vindt je gedeelde vrienden en leer je nieuwe mensen kennen.
• Tip: deel dit in vertrouwde kring

9) Mijn telefoonnummer

• Risico: mensen kunnen je zomaar bellen
• Positief: mensen kunnen je zomaar bellen
• Tip: deel dit met vertrouwde kring

10) Het wachtwoord van mijn computer

• Risico: mensen kunnen bij al je bestanden
• Positief: als jij het niet meer weet, kunnen zij helpen
• Tip: schrijf het voor jezelf op een blaadje en bewaar dit op een veilige plek

In het algemeen: “Doe online zoals je offline (IRL) zou doen.”

Deze opdracht past bij Kerndoel 3 - Democratische waarden: kennis over het belang van de grondwet, kinder- en mensenrechten ter bescherming van vrijheid, gelijkheid en solidariteit.

Dia 12 AI en vooroordelen

Leg eerst kort de link naar het delen van gegevens. Meta wil dus gegevens van hun gebruikers gaan inzetten om hun AI tool te trainen. Dit kan ervoor zorgen dat er een heleboel diverse data beschikbaar komt, maar het mag in principe niet.

Als AI op eenzijdige informatie wordt getraind, zullen de uitkomsten ook eenzijdig zijn. Zeker in de vroegere fases van Generatieve AI zijn hier veel voorbeelden van geweest. Vroeg je om een afbeelding van een dokter, kreeg je meestal een afbeelding van een mannelijke arts. Het gezicht van een zwarte vrouw wordt door beeldherkennigssoftware minder goed herkent dan dat van een witte man. (Bron: Nemo Kennislink)

Daarom is het van belang om AI op zoveel mogelijk diverse data te trainen en onszelf er bewust van te zijn dat AI en de algoritmes vooroordelen kunnen bevatten.

Dia 14 Kinderrechten en de overheid

Op de dia zie je een screenshot van Co-Pilot. De ingevoerde prompt (opdracht) was: “Maak een afbeelding van een Nederlander in een Nederlandse omgeving.”

Wat valt je op? Zijn er vooroordelen? Is het realistisch? Ligt het aan de prompt of aan Co-Pilot? Hoe zou het anders/beter kunnen?

Ga in op de door CO-Pilot gestelde suggesties (molen, fietsen), de kleding van de persoon en andere kenmerken van de afbeelding. Zijn dit vooroordelen/stereotypering en is dit slecht?