Ruim je rotzooi op!

Dia 1 en 2: Melle
Introduceer de les aan de hand van de titel: Ruim je rotzooi op. Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?
Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Stel enkele vragen over vervuiling. Wat weten de leerlingen daarvan? Herkennen ze het geschetste beeld van digitale rommel? Hebben zij de zelfde ervaring als Melle?

Dia 3: Nu in de media
Afgelopen zaterdag was het Digitale Clean Up Day. Dit is “een speciale dag die in het teken staat van onze digitale omgeving schoonmaken. Sinds 2020 wordt deze dag georganiseerd om mensen meer bewust te maken van digitale vervuiling. Heel belangrijk, want dit staat in verbinding met de vervuiling van de natuur. Het idee voor Digital Cleanup Day is ontstaan uit World Cleanup Day, dan maken we juist onze fysieke leefomgeving schoon.” (Bron: youngcapital.nl )
Bekijk de aflevering van de Dikke Data Show over Datavervuiling of vertel zelf over de impact van digitale vervuiling (meer uitleg via de YoungCapital-link).
Bespreek vervolgens de (een van de) stelling(en) op de volgende dia’s.

Let op: in de presentatie staan 3 stellingen oplopend in moeilijkheid. Bekijk zelf welke stelling voor jouw groep het beste past.

Dia 4: Stelling (niveau 1)
Bespreek de stelling “Een beter milieu begint bij jezelf! Als iedereen dat doet, zorgen we samen voor verbetering.” Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen.

Dia 5: Stelling (niveau 2)
Bespreek de stelling “Zoveel verschil zal ik niet maken, die grote bedrijven, die moeten dit doen!” Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen. Wijs bij deze stelling zeker op de verantwoordelijkheid die we delen hierin.

Dia 6: Stelling (niveau 3)
Bespreek de stelling “Er moet een persoonlijk CO2-budget worden ingesteld voor elke Nederlander en als je daar overheen gaat, krijg je een boete.” Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leidt de discussie en stel kritische vragen (wie gaat dit controleren? Wat voor boete? Welke gevolgen dan? Wie bepaald de hoogte van dat budget? Waarop is dat dan gebaseerd?). Deze stelling is afkomstig van schooldebatteren.nl en gebruikt bij het NK Schooldebatteren HAVO/VWO.

Dia 7: Opdracht (Deel 1)
Ga in op de eigen rol in dit maatschappelijk vraagstuk en neem de tips op de presentatie door (Bron: youngcapital.nl).

• Verwijder apps die je niet gebruikt. En wees streng voor jezelf. Als je apps al een eeuwigheid niet gebruikt, is de kans klein dat je dit morgen ineens wel gaat doen. Zelfs als je apps niet gebruikt, verbruiken ze energie en dat is alleen maar zonde.
• Deactiveer oude account en e-mails. Denk aan dat cringy e-mailadres van toen je twaalf was en je Neopets-account. Die gebruik je echt niet meer (of stiekem wel? We won’t judge) dus verwijderen maar.
• Haal dubbele foto’s en onnodige video’s weg. Sla je automatisch al die whatsapp video’s op die je vrienden sturen of maak je regelmatig twintig bijna dezelfde selfies? Weg ermee. Je hebt echt maar één foto van die look nodig (oké vooruit, twee misschien).
• Houd een grote schoonmaak op je laptop. We snappen best dat je jouw profielwerkstuk of scriptie wilt bewaren. Maar die motivatiebrief voor dat vakkenvuller bijbaantje toen je dertien was? Niet nodig. Bewaar alle bestanden die je wél belangrijk vindt in een aparte map. Nu is het meteen meer georganiseerd.
• Ruim je mailbox op. We know, dit klusje is echt een nachtmerrie, maar o zo belangrijk. Goeie tip om jezelf werk te besparen: meld je af voor nieuwsbrieven die je nooit leest. Dat zijn namelijk de boosdoeners die je mailbox dagelijks overspoelen.

Laat de leerlingen vervolgens aan de slag gaan met hun eigen device. Laat ze hun mailbox opschonen, eventuele onnodige foto’s en video’s verwijderen enzovoort. Laat ze daarna de volgende opdracht uitvoeren.

Dia 8 Opdracht (deel 2)
De bedoeling is bij deze opdracht dat ze iets bedenken dat anderen aanspoort om ook hun digitale rommel op te gaan ruimen. Ze mogen dit op eigen wijze invullen.

Dia 9 Reflectie: Wat heb jij bedacht?
Verzamel de ideeën van de leerlingen. Bespreek deze samen. Welke zijn het meest kansrijk? Gaan jullie er ook echt mee verder? Bespreek dan het vervolg.
Bespreek hier ook het verloop van de les en ga in op de inhoud. Benadruk nogmaals het belang van het opruimen van de digitale rommel. De burgerschapsopdracht gaat hierop door.

Dia 10 Opdracht Burgerschap
Deze opdracht past bij Kerndoel 6 – Maatschappelijke vraagstukken: De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen.

Dia 11 Waar hebben we het eigenlijk over?
Op de presentatie staan 5 vragen. Laat de leerlingen zelf op zoek gaan naar de antwoorden op deze vragen. Vraag ze de antwoorden te verzamelen in een bestand en vraag ze ook daarbij de bron van hun informatie te benoemen. Geef de leerlingen voldoende tijd om alle vragen te beantwoorden en bespreek dan samen de antwoorden.

Dia 12: De antwoorden
Op deze dia lees je mogelijke antwoorden op de gestelde vragen. Antwoorden kunnen hier enigszins van afwijken, afhangend van de gebruikte bron. Zeker vraag 5 biedt ruimte voor eigen inbreng, maar leerlingen moeten wel kunnen toelichten waarom dat een goed antwoord is.

Wat kun jij doen? Begin maar eens met je Chromebook/Laptop in de klas. Wat kan weg?

We geven je wat tips:

• Verwijder apps die je niet gebruikt.
• Deactiveer oude account en e-mails.
• Haal dubbele foto’s en onnodige video’s weg.
• Houd een grote schoonmaak op je laptop.
• Ruim je mailbox op.

En ja, we weten het: opruimen is niet het leukste klusje. Daarom is hier de moeilijkste opdracht:

Bedenk iets om het opruimen van je digitale rommel leuk te maken, zodat je er andere mensen mee kunt aansporen om ook hun digitale rotzooi op te ruimen.

Bijvoorbeeld:

• Organiseer een verkiezing voor de beste verwijdere foto of video
• Bedenk een beloningssysteem dat een compliment geeft wanneer je iets verwijderd op je telefoon
• Schrijf een opruimlied….

Het mag alles zijn. Als het je maar helpt bij het opruimen van je digitale rommel.

Zoek antwoorden op de volgende vragen:

1. Wat is “het milieu” eigenlijk precies?
2. Wat is “het klimaat” eigenlijk precies? (en waarom is dat anders dan “het weer”?)
3. Rommel in de berm = slecht voor het milieu. Maar waarom eigenlijk?
4. Auto’s stoten CO2 uit = slecht voor het klimaat. Waarom eigenlijk?
5. Wat kun jij doen om zwerfvuil en CO2 uitstoot tegen te gaan? Noem 3 dingen.