Hieper-de-piep!

Hoera! Wikipedia is afgelopen week 25 jaar geworden. Wikipedia is een belangrijke website, vanwege de betrouwbaarheid.

Van nos.nl:

“Grote kans dat op dit moment zo'n 10.000 mensen wereldwijd iets opzoeken op Wikipedia. Dat gebeurt volgens de digitale encyclopedie namelijk iedere seconde. De site wordt elke maand vele miljarden keren bezocht en bestaat vandaag 25 jaar. “

Toch is het belangrijk om altijd kritisch te blijven. Wikipedia is handig, maar niet perfect. Daarom moet je leren hoe je andere websites beoordeelt. Daar gaan we mee aan de slag.

In het burgerschapsgedeelte hebben we aandacht voor de gevolgen van niet-betrouwbare informatie/nepnieuws voor de maatschappij.

De leerling werkt in deze lessen aan de onderstaande definitieve (concept)Kerndoelen:

Kerndoel 23 (VO) / 24 (PO) - De leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld
- Onderdeel B: De leerling maakt weloverwogen keuzes in het gebruik van digitale technologie en digitale media.
- Onderdeel C: De leerling verkent hoe digitale technologie, digitale media en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden
Kerndoel 21 (VO) / 22 (PO) - De leerling zet digitale technologie en digitale media in.
- Onderdeel B: De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie.

Slim Zoeken op internet
“Leren omgaan met online informatie is cruciaal in deze tijd. Wat krijg je op je telefoon, je tablet of je laptop zo opeens onder ogen? Is het grappig? Belangrijk? Nuttig voor school of werk? Waar was je zelf naar op zoek?
In lijstjes en lessen over zoeken op internet staan vaak dit soort tips:
“Je moet wel de juiste zoekwoorden gebruiken”, “Zoek naar de datum en de bronnen van de bron”, of “Controleer altijd de betrouwbaarheid”.
Maar waar begin je en hoe uitvoerbaar is dat allemaal?
Dit is waar leren zoeken om draait:
- verduidelijken wat je wilt weten,
- onderzoeken hoe je zoekt en waar nodig aanpassingen doen,
- leren hoe je de kwaliteit van online informatie kunt beoordelen.”
  Meer op https://slimzoeken.nu/
Enkele feitjes over Wikipedia (bron: nos.nl )
- Wereldwijd werken meer dan 280.000 mensen aan het schrijven van de artikelen.
- Het artikel over Turkije is het artikel dat is geschreven in de meeste talen (333).
- In de Poolse stad Slubice staat een standbeeld van Wikipedia. Het is een eerbetoon aan iedereen die er aan meewerkt.
- Wanneer je meermaals klikt op de eerste link van een artikel kom je op een gegeven moment bijna altijd (97 procent van de keren) uit bij de pagina over filosofie.
- Veruit de meeste artikelen (6,9 miljoen) zijn in het Engels, gevolgd door Cebuano (6,1 miljoen), dat in de Filipijnen wordt gesproken, en het Duits (2,9 miljoen).
- Nederlands staat op de zesde plek met 2,1 miljoen artikelen.
- Wikipedia is niet te koop en is een non-profit organisatie.
- Oprichter Jimmy Wales dacht aanvankelijk dat zijn idee te simpel was en dat meer mensen een site als Wikipedia zouden bouwen.

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Hieper-de-piep”.

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia.

Wikipedia bestaat 25 jaar

Van nos.nl:

Van scientias.nl:

“Het succes van het project zit hem eigenlijk al in de naam: een samentrekking van het Hawaiiaanse woord ‘wiki’, wat snel betekent, en ‘encyclopedia’, het Engelse woord voor encyclopedie. Dankzij de speciaal ontworpen opensourcesoftware (…) zorgt ervoor dat actuele informatie razendsnel verwerkt wordt. De digitale encyclopedie draait dan ook volledig op de inzet van vrijwilligers, de zogenoemde ‘Wikipediaan’. Maandelijks dragen bijna 250.000 mensen wereldwijd een steentje bij aan de inhoud op het platform.”

Dia 4: Hoe zit dat

Wikipedia is een van de bekendste plekken om snel informatie te vinden. Het is een online encyclopedie die al 25 jaar bestaat en wordt gemaakt door duizenden vrijwilligers over de hele wereld. Iedereen kan meeschrijven, maar er zijn strenge regels: bronnen moeten betrouwbaar zijn, teksten moeten neutraal blijven, en alles wordt gecontroleerd door andere gebruikers. Daarom is Wikipedia meestal een goede startplek voor onderzoek.

Toch is het belangrijk om altijd kritisch te blijven. Wikipedia is handig, maar niet perfect. Daarom moet je leren hoe je andere websites beoordeelt. Betrouwbare informatie herken je aan duidelijke bronvermelding, een bekende afzender (zoals een universiteit, krant of overheid), en een rustige, feitelijke toon. Websites met veel reclame, schreeuwerige titels, of zonder naam van de schrijver zijn vaak minder betrouwbaar.

Een handige manier om websites te checken is de Webcheck van Slim Zoeken. Die helpt je stap voor stap om te kijken of een site betrouwbaar is. Zo leer je het verschil tussen echte informatie en nepnieuws. In een tijd waarin AI steeds meer teksten maakt, is het extra belangrijk dat we leren om kritisch te kijken. Wikipedia is een goed voorbeeld, maar zelf rustig en kritisch nadenken en slim zoeken blijft nodig.

Veel mensen in Nederland – ook artsen en wetenschappers – vinden dat er snel een wet moet komen die kinderen beter beschermt. Ze willen dat reclames voor ongezond eten die kinderen bereiken verboden worden, zodat iedereen gezonder kan opgroeien.

Bespreek de stelling(en) op de volgende dia(’s)

Dia 5: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Alles wat op internet staat is waar.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Nee, dat is niet waar. Waarom niet? Waarom zetten mensen leugens online?

Dia 6: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Je kunt beter één bron gebruiken dan meerdere.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Ben je het er mee eens? Waarom wel/niet? Meerdere bronnen die hetzelfde zeggen geven meer betrouwbaarheid. Of laten je een onderwerp juist van een andere kant zien.

Dia 7: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Je hoeft geen bronnen te vergelijken als je Wikipedia gebruikt.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Ben je het er mee eens? Waarom wel/niet? Meerdere bronnen is natuurlijk beter, maar Wikipedia is een betrouwbaar startpunt.

*Volg echt de stappen van deze dia! Anders is al veel verraden…

We gaan op onderzoek uit. Neem de volgende stappen.

Bekijk en bespreek samen de afbeelding hiernaast. (klassikaal of in tweetallen)Bespreek de genoemde manieren om sites en informatie te beoordelen op betrouwbaarheid
1. Duidelijke auteur/organisatie? Wie schrijft de informatie? Wat is het doel?
2. HTTPS (en de URL): de S staat voor secure/veilig. Bekijk de URL goed, staan daar opvallende dingen in?
3. Actuele informatie? Hoe oud is de informatie op deze site? Wanneer is die voor het laatst bijgewerkt?
4. Wat zegt je gevoel? Lijkt het nep? Is het te mooi om waar te zijn?
5. Reviews checken. Zoek op andere websites naar reviews over deze site.
6. Geen reclame of commerciele insteek? Een site die overloopt van reclames? Willen ze je iets verkopen?
7. Geen rare claims of afbeeldingen? Vreemde uitspraken? Alleen maar stockfoto’s of AI gegenereerd?
  Allemaal klaar? Dan naar stap 2.
Ga naar https://basis.slimzoeken.nu/ en klik op De Webcheck. Bekijk deze pagina goed. Allemaal klaar? Dan naar stap 3.
Open in een nieuw tabblad in je browser de website https://zapatopi.net/treeoctopus/
Gebruik De Webcheck en beoordeel deze site.
Schrijf een review van 200 woorden waarin je bespreekt of deze site betrouwbaar is. Beschrijf duidelijk waarom je dat vindt met behulp van de voorbeelden op de Webcheck en de afbeelding hiernaast.

Bekijk samen de websites en de geschreven analyses.

De site is nep…

van nd.nl (die is wel betrouwbaar…):

“Help! De Noordwest Pacifische boomoctopus wordt met uitsterven bedreigd – tenminste: dat beweert een Amerikaanse nepwebsite. Maar dat beest bestaat helemaal niet en dus kan het ook niet met uitsterven bedreigd worden. Donald Leu, hoogleraar geletterdheid en technologie aan de universiteit van Connecticut, gebruikte de site in 2007 om te onderzoeken of 57 schoolkinderen doorhadden dat het hier gaat om nepnieuws. Slechts 6 Amerikaanse kinderen snapten dat de boomoctopus een hoax was.

Eugène Loos, onderzoeker nieuwe media van de Universiteit Utrecht, herhaalde het onderzoek in 2017 met 27 Nederlandse basisschoolkinderen uit groep 8. Slechts 2 Nederlandse kinderen begrepen dat ze keken naar een nepsite.”

Deze opdracht past bij

Kerndoel 4 - Maatschappelijke betrokkenheid: De leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.

Dia 12: Digitaal burgerschap

Betrouwbare informatie is belangrijk voor iedereen. Als we verkeerde informatie geloven, kunnen we verkeerde keuzes maken. Denk aan nepnieuws over gezondheid, politiek of milieu: dat kan grote gevolgen hebben voor onszelf én voor de samenleving. Daarom moeten we leren kritisch te kijken naar wat we lezen en horen. Wie controleert de feiten? Is de bron betrouwbaar? In een wereld met sociale media en AI is dit moeilijker dan ooit. Hoe zorgen we dat we samen goed geïnformeerd blijven?

Bespreek (een van) de stelling(en) op de volgende dia.

Dia 13: Digitaal burgerschap

Kies één van deze stellingen:

Iedereen moet leren hoe je betrouwbare informatie herkent.
Nepnieuws is gevaarlijk voor de samenleving.
Social media maakt het moeilijker om betrouwbare informatie te vinden.

Een review is een manier van aangeven hoe goed je iets vindt. Vaak wordt dit gedaan met sterren, wat eigenlijk een percentage of cijfer is.

* = 2 punten, zwaar onvoldoende
** = 4 punten, onvoldoende
*** = 6 punten, voldoende
**** = 8 punten, goed
***** = 10 punten, uitstekend

Vaak wordt er een optelsom gemaakt van alle reviews die er gegeven zijn en daar een gemiddelde van berekend. Een soort rapportcijfer dus.

Een review op internet is niet altijd even betrouwbaar. Zeker niet als iedereen zomaar een review kan geven en dat dan voor de grap wordt gedaan, of omdat bevriende personen van het bedrijf zeg maar voortrekken.

Lesdoel(en)

Achtergronden bij deze les

PowerPoint

Leestekst

Online presentatie

Uitwerking per dia

Opdracht

Reflectie

Burgerschap

Wiki Woordenschat

Media bestanden

Gebruikte bronnen

onderwerp:

kernwoord:

Leerdoel:

Niveau:

benodigdheden:

Snel naar:

Contact opnemen: