Ai & Auteursrecht

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Ai gedichten: nep of echt? En hoe zit het met auteursrecht?”

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze? Weten ze wat auteursrecht is?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen. Wat weten ze hier al van? Hoe zouden ze zelf reageren? Mag je zomaar iemands tekst gebruiken?

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia.

Het is bijna Sinterklaas! En gedichten worden steeds vaker met AI geschreven. Jammer, want een leuk persoonlijk gedicht is natuurlijk veel leuker.

Van rtl.nl:

“Bij Sanne Cornelissen is er geen twijfel. Volgens de gedragspsycholoog en AI-expert vragen steeds meer Nederlanders om kunstmatige hulp bij het maken van een gedicht. Ze denkt daarom dat we dit jaar een recordaantal robotgedichten zullen voorlezen op 5 december. (…) "Ze zijn beter dan ooit. Ze kunnen nu woorden beter rijmen, en snappen ook echt hoe een sinterklaasgedicht is opgebouwd. Dat komt omdat de modellen maar blijven vernieuwen."

Toch benadrukt Cornelissen: gebruik het als hulpmiddel als je komende dagen je gedicht gaat maken voor schoonvader Henk of collega Wilma. "Zo'n chatrobot maakt namelijk ook nog veel fouten, mist persoonlijkheid en is slecht in het maken van grappen."”

Dat het minder leuk en creatief is, is jammer. Maar mag het?

Dia 4 en 5: Hoe zit dat

Bij een gewoon verhaal ben jij de schrijver. Jij hebt de ideeën, jij typt de woorden. Dus jij hebt het auteursrecht. Dat betekent: jij bent de baas over jouw verhaal. Niemand mag het zomaar kopiëren of verkopen zonder jou te vragen.

Maar bij AI-teksten is het een beetje ingewikkelder:

De AI zelf? Een computer is geen mens. Het heeft geen gevoelens, geen brein zoals jij. Een computer kan niet naar de rechter stappen en zeggen: "Dit is mijn werk!" Dus de AI kan zelf geen auteursrecht hebben.

De persoon die de AI heeft gemaakt (de programmeur)? Zij hebben de AI gemaakt, maar de AI heeft de tekst geschreven, niet zij. Dus meestal hebben zij ook geen auteursrecht op de specifieke tekst die de AI maakte.

Jij, die de AI heeft gevraagd om de tekst te maken? Dit is waar het interessant wordt!

1. Als jij alleen maar zegt: "Schrijf een gedicht over Sinterklaas," en de AI doet al het werk, dan zeggen de meeste regels nu: nee, jij hebt dan waarschijnlijk geen auteursrecht. Je hebt niet genoeg van je eigen creativiteit erin gestopt. Je bent meer een "vrager" dan een "maker".
2. Maar stel dat jij de AI heel precies vertelt: "Schrijf een verhaal over een robot die kerstman is, en hij moet rijmen zoals Dr. Seuss, en hij moet verdrietig zijn omdat hij geen cadeautjes kan vinden, en het einde moet zijn dat hij een klein vogeltje helpt." Als jij heel veel eigen ideeën en creativiteit in de "opdracht" (de prompt) stopt, en de AI volgt jouw aanwijzingen heel precies, dan zou het kunnen dat jij wel auteursrecht hebt op het resultaat! Je hebt dan de AI meer gebruikt als een "gereedschap" (zoals een pen of een typemachine) om jouw ideeën op papier te zetten.

Waarom is dit ingewikkeld?

De regels voor auteursrecht zijn bedacht toen computers nog niet zo slim waren. Ze zijn nog niet perfect voor AI.

Sommige landen denken er anders over dan andere.

Het belangrijkste is: hoeveel menselijke creativiteit zit erin? Als de mens (jij!) de echte bedenker is en de AI alleen maar helpt uitvoeren, dan heb je meer kans op auteursrecht. Als de AI het meeste werk doet, dan is het moeilijker.

Dus voor nu is het advies: als je echt wilt dat iets van jou is, probeer er dan zoveel mogelijk van je eigen creativiteit en ideeën in te stoppen, zelfs als je AI gebruikt!

Bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Bron:

Door Mediabegrip aangepaste tekst van Google Gemini & https://auteursbond.nl/ai-en-auteursrecht/

Dia 6: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling ““Is een tekst die door AI geschreven is, echt van jou?”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Zoals eerder uit de genoemde bron bleek, is dit volgens de wet een kwestie van hoeveel eigenheid (menselijk creativiteit) er in is gestopt. Maar geldt dat ook voor jouw gevoel?

Dia 7: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Moet school regels maken over het gebruik van AI bij opdrachten?”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Welke regels zouden er dan moeten gelden? Wanneer mag je wel AI gebruiken en wanneer niet? Mag je voor werkstukken zomaar teksten en afbeeldingen kopiëren van internet? Nee… Is in plaats van Stock afbeeldingen zelf afbeeldingen maken met AI dan een oplossing? Of is dat het einde voor fotografen en ontwerpers?

Dia 8: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Kun je creatief zijn als je een computer laat schrijven?”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waar blijft creativiteit als we alles met de computer of AI laten doen? Kun je jouw creativiteit gebruiken om betere resultaten te krijgen? Zoals in de eerdere bron (dia 5) werd aangegeven: veel menselijke creativiteit in de prompt betekent dat de mens de eigenaar is, weinig creativiteit betekent dat het een AI tekst is…

Geef elke leerling een briefje met daarop de naam van een klasgenoot.

Voor die klasgenoot schrijven de leerlingen 2 gedichten van 4 x 4 regels.

Gedicht 1: maken ze via de site sinterklaasgedichten.ai. Vul daar in:

1. Voornaam ontvanger (niet de achternaam!)
2. Cadeau: snoep (voor iedereen hetzelfde)
3. Stijl: mag je zelf kiezen,
4. Rijmschema: AABB
5. Zoveel mogelijk informatie over de persoon (zonder echt persoonlijke gegevens als adres, naam e.d. in te voeren)

LET OP: Benadruk bij de leerlingen dat het van belang is om alleen de gegevens zoals hier benoemd worden gebruikt. Geef niet te veel persoonlijke details en zeker geen persoonsgegevens weg. De maker van de tool is “een initiatief van AI.nl en Amsterdam Data Collective (ADC). Dit zijn organisaties die zich bezighouden met AI en data, wat een zekere mate van professionaliteit en transparantie impliceert”(bron: Gemini) Maar het blijft een AI tool, dus voorzichtigheid is geboden.

Gedicht 2: Maken de leerlingen zelf. Ze gebruiken wel dezelfde gegevens als in gedicht 1. Dus een hint naar het cadeau “snoep” en volgens rijmschema AABB. Ze mogen een rijmwoordenboek of de website rijmchat.nl gebruiken. Let ook er ook hier op dat er geen persoonsgegevens worden ingevoerd!!!

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 6 – Maatschappelijke vraagstukken: De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen.

Dia 12: over auteursrecht en AI

In de les hebben we het voorbeeld van Sinterklaasgedichten gebruikt om na te denken over van wie een tekst nu eigenlijk is.

Maar wat als iemand (of een bedrijf) jouw idee, jouw tekst, jouw afbeeldingen gaat gebruiken om geld mee te verdienen? Wat dan?

Volgens de wet mag dat niet. Maar AI gegenereerde ideeën, teksten en afbeeldingen zijn altijd gebaseerd op data (o.a. ideeën, teksten en afbeeldingen) die al bestaat.

Bespreek de stelling op de volgende dia.

Dia 13: over auteursrecht en AI:

“Als jouw data wordt gebruikt om AI te trainen, moet je daarvoor toestemming geven en betaald worden.”