Daddy’s home!

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: Wie bepaalt? Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek de ervaring van Melle, wat herkennen de leerlingen?

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst met de leerlingen:

NAVO-top in Den Haag, Donald Trump bezoekt Nederland

Van rijksoverheid.nl:

“Nederland organiseerde voor de 1e keer sinds de oprichting van de NAVO in 1949 een NAVO-top. Tijdens de top nam de NAVO beslissingen die belangrijk zijn voor de wereldwijde vrede en veiligheid. Zeker in deze tijden, met veel conflicten in de wereld. Denk bijvoorbeeld aan de oorlog in Oekraïne.”

Van jeugdjournaal.nl:

“Ieder jaar komen de 32 landen van de NAVO samen voor een vergadering. De leiders van die landen maken dan afspraken over vrede, veiligheid en het leger. Dit jaar is die vergadering in Nederland, in Den Haag. Het is de eerste keer dat Nederland het organiseert. (…)

Maar er is gedoe binnen de club van NAVO-landen. Ze hebben aan elkaar beloofd om een bepaald bedrag aan het leger uit te geven, maar veel landen komen die afspraak niet na. Ze geven minder geld uit. Sommige leiders vinden de NAVO daardoor niet sterk genoeg. (…)

Vooral de Amerikaanse president Trump is er boos over. Hij dreigt zelfs dat Amerika niet meer wil helpen, als landen zich niet aan de afspraak houden.”

En zo waren er nog vele berichten in de media over deze belangrijke NAVO-top, zoals de screenshot hiernaast al laat zien. De screenshot is een afbeelding van het resultaat van alle nieuwsartikelen met de zoekterm “NAVO” op de website van het Jeugdjournaal. Al de resultaten zijn van de afgelopen weken en handelen over de NAVO-top en het bezoek van Donald Trump.

Waarom is dat zo’n groot nieuws?

Wat is de NAVO precies? Een politieke en militaire samenwerking tussen 32 landen uit Europa en Noord-Amerika.

Dia 4: Hoe zit dat

Een aantal redenen:

• Deze NAVO-top was erg belangrijk, omdat het ging over de veiligheid in de wereld.
• Het was voor het eerst dat zo’n belangrijke vergadering in Nederland gehouden werd.
• De top had behoorlijk wat impact op het leven in Nederland, zo gingen er bijvoorbeeld scholen dicht en werden er snelwegen afgesloten.
• Donald Trump is erg beroemd, machtig en belangrijk in de politiek. Hij heeft veel invloed op de situatie in de wereld. Bovendien is hij behoorlijk controversieel. Dat zorgt dat men hem goed volgt en al zijn acties breed uitgemeten worden in de pers.

Dia 5: Hoe zit dat:

En dat maakt dus nieuws, want:

• Wij hebben er belang bij om hierover te horen. (Als er voor ons geen belang is, horen we er weinig over. Voorbeeld is de burgeroorlog in Jemen, die al sinds 2015 woedt.)
• Het is bijzonder (gewone dingen komen niet in het nieuws, alles in het nieuws is een uitzondering).
• Het is interessant voor veel mensen. (Hele specifieke dingen komen nooit groot in het nieuws, wel op speciale websites, maar niet op de grote nieuwssites)

Maar wat we te zien krijgen en hoe het gebracht wordt kan verschillen. De krant De Volkskrant brengt nieuws anders (en soms ook ander nieuws) dan bijvoorbeeld het weekblad Story of het Jeugdjournaal. Kijk maar eens naar de screenshots op de volgende dia.

Het maakt dus verschil welke bron jij checkt. Beste is om altijd meerdere bronnen te checken en altijd te bedenken:

• Wat wil de journalist bereiken? (clickbait, ter vermaak of informatief ?) Een journalist moet in principe de waarheid vertellen, maar handelt altijd vanuit eigen perspectief en dat van zijn/haar/hen opdrachtgever. (Voorbeeld hier is de berichtgeving rondom de situatie in Israël: CestMocro [nieuwssite voor jongeren, islamitische achtergrond] of NOS berichten daar heel ander over)
• Welk belang zit hier achter? Welk perspectief?
• Is het echt? Kunnen we het checken bij andere bronnen? En dan nog gaat het soms zo snel dat er achteraf onwaarheden worden verspreid.
• Is de bron betrouwbaar (echte journalist of niet)?

Waar haal jij je nieuws vandaan? Doe jij aan factchecking (want er was ook veel nepnieuws rondom de NAVO-top)?

Bespreek daarna de stelling(en) op de volgende dia(‘s)

Dia 6: Voorbeelden verschillende media

Op deze dia 3 voorbeelden van verschillende nieuwsberichten met hetzelfde onderwerp, namelijk het “logeren” van Donald Trump bij Koning Willem-Alexander. Links het verhaal uit de Story (let ook op het taalgebruik in vergelijking met de andere, laagdrempelig, veel directe reden), in het midden de Volkskrant en rechts het Jeugdjournaal (bijna geen tekst, wel een video).

Dia 7: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling "Een journalist mag niet liegen, dus alles wat in het nieuws staat is waar”. Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? Maar de verhalen zijn toch anders? Hoe dan?

Dia 8: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Sociale media (zoals TikTok of Instagram) zijn net zo betrouwbaar als traditioneel nieuws (zoals de NOS of de krant) voor informatie”. Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Ligt aan de bron op het platform… Iedereen kan alles roepen op social media. Dus check hier zeker de bron: motief, belang en achtergrond.

Dia 9: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Het is belangrijker om snel nieuws te brengen dan om alle feiten dubbel te checken.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Het dilemma van de journalist… Die wil graag de eerste zijn met een primeur, maar het moet wel kloppen. Hier zit veel verschil in media. Sommige bronnen zorgen eerst 100% zeker te zijn, anderen publiceren eerst en passen dan aan. (Noot van de auteur: “Ik had altijd de regel: pas als het op Teletekst staat, is het waar.”)

Neem de opdracht met de leerlingen door en geef hierbij duidelijk het belang van de onderstreepte zaken.

Jij bent de journalist. Schrijf een artikel van minimaal 500 woorden over een hoogte of dieptepunt uit jouw schooljaar.

Gebruik hierbij de “5W’s en H”-vragen als leidraad (wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe?).
Schrijf jouw artikel voor een van de volgende nieuwsplatforms:

• HEV.nl (Het Echte Verhaal!). Een sensatiekrant en –website, waar alles extra spectaculair en sensationeel wordt beschreven.
• Het Volksparool. Een zeer serieuze krant voor theoretisch opgeleide mensen.
• De Ondergrondse. Een kritische blogsite die zeer kritisch is op de rol van de overheid en andere machthebbers
• C’est Somma. Een social media account met nieuwsberichten speciaal voor jongeren en met een islamitische invalshoek.
• Mina, het leukste tijdschrift voor meiden! Weekblad gericht op meisjes van 11 tot 15 jaar.

Verzamel alle nieuwsberichten van de klas en maak er een mooie eindeschooljaarskrant van!

Ze schrijven dus 1 artikel van minimaal 500 woorden, dat is geschreven voor een van de genoemde (niet-bestaande) nieuwsplatforms. Ze schrijven dus vanuit het perspectief van dat platform.

Leuke opdracht achteraf: hang de artikelen op en laat de leerlingen zelf bedenken voor welk van de 5 platforms het artikel geschreven is.

Deze opdracht past bij Kerndoel 3 – Democratische waarden: De leerling geeft aan hoe diens handelen verbonden is met democratische waarden.

Dia 14 Het is je recht!

In Nederland hebben we Persvrijheid, dat betekent: “De overheid mag zich in Nederland niet bemoeien met wat mensen zeggen of schrijven (persvrijheid). Iedereen mag zeggen en schrijven wat hij wil. Zolang het niet in strijd is met de wet.” (bron: www.rijksoverheid.nl)

Door de komst van social media kan iedereen tegenwoordig zijn mening op een platform publiceren. Ook hiervoor geldt dat je je daarbij wel aan de wet moet houden en je niet zomaar alles mag roepen. Maar dat gebeurt wel.

Dia 15 Opdracht

Bekijk het fragment uit “Parels voor de zwijnen” (Aflevering 2 seizoen 1 van 25:58 tot 30:45) en bespreek de volgende vragen.

• Kun je begrip opbrengen voor Jan?
• Hoe had Jan dit kunnen voorkomen?
• Wat vind je van de straf die hij heeft gekregen?

Bespreek ook de stelling op de volgende dia.

In het fragment komt Jan aan het woord. Hij heeft in de Corona-periode online bedreigingen geuit aan Hugo de Jonge (toenmalig minister van Volksgezondheid) en is hiervoor opgepakt. Hij heeft in de gevangenis gezeten en heeft “behandeling” gehad. In het fragment biedt hij zijn excuses aan de familie De Jonge aan en heeft een goede raad omtrent nieuws op social media.

Dia 16 Opdracht (stelling)

“Online onwaarheden verspreiden en bedreigingen uiten zouden veel vaker en harder gestraft moeten worden.”

Bespreek de stelling. Leid het gesprek en stel vragen. Hoe gaan we dat controleren? Wie moet dat doen? Die platforms zijn internationaal: welke wetten moeten we aanhouden?