Van 6 tot en met 13 november 2026 is het de Week van de Mediawijsheid. Het thema is ook dit jaar gezond schermgebruik, maar de campagne legt de nadruk op dóén. Op Mediawijsheid.nl staat het zo: “Jij bepaalt hoe gezond schermgebruik er voor jou uitziet.”
Rond de Week van de Mediawijsheid werken we drie weken aan één thema. Les 1 draait om kennis: wat zegt de wetenschap? Wat doen schermen met je ogen, je houding, je slaap en je lijf? In les 2 kijken leerlingen kritisch naar hun eigen schermtijd en die van hun ouders. In les 3 staat hun houding centraal: wat willen zij anderen meegeven?
“Straks krijg je nog vierkante ogen!” Iedereen kent die uitspraak. Klopt hij een beetje? In deze les zoeken we uit wat feit is en wat fabel.
In het burgerschapsgedeelte gaat het over een school die de middagpauze wil inkorten. Wie mag daarover meebeslissen, en hoe weeg je gezondheid, gemak en ieders mening tegen elkaar af?
Lesdoel(en)
De leerling werkt in deze les aan de onderstaande definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid:
- Kerndoel 21 (VO) / 22 (PO) – De leerling zet digitale technologie en digitale media in.
- Onderdeel B: De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie.
- Kerndoel 23 (VO) / 24 (PO) – De leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld.
- Onderdeel B: Digitale technologie, jezelf en de ander.
Achtergronden bij deze les
- Week van de Mediawijsheid 2026
Campagnesite met tips, de toolkit en de zelftest. De week loopt van 6 t/m 13 november en draait om zelf aan de slag gaan met je schermgebruik.
Meer op mediawijsheid.nl/weekvandemediawijsheid-2026 - Richtlijn Gezond Schermgebruik (2025)
Richtlijn van onderzoekers van de VU en de Universiteit Utrecht, uitgebracht door het ministerie van VWS. Bevat onder meer een advies voor maximale schermtijd per leeftijd: 8–10 jaar maximaal 1,5 uur per dag, 10–12 jaar maximaal 2 uur, 12+ maximaal 3 uur. Daarnaast: een schermvrije slaapkamer en sociale media zoals TikTok en Instagram pas vanaf 15 jaar.
Meer op nji.nl – Richtlijn gezond schermgebruik - De 20-20-2-regel
Oogartsen (onder wie Caroline Klaver, Erasmus MC) adviseren: na 20 minuten dichtbij kijken 20 seconden in de verte kijken, en elke dag minstens 2 uur buiten zijn. Daglicht remt de groei van het oog en beschermt zo tegen bijziendheid. Ook het advies om minstens een uur per dag te bewegen staat in dit artikel.
Meer op Zicht op Buiten – Ned. Tijdschrift voor Geneeskunde - Wat zegt de wetenschap over sociale media en welbevinden?
Achtergrondartikel van het NJi. Handig als leerlingen vragen of schermen ‘slecht’ zijn: het antwoord is genuanceerder dan vaak gedacht.
Meer op nji.nl – wetenschap over sociale media
PowerPoint
Download de PowerPoint en pas deze naar wens aan.
Leestekst
Samen lezen? Print de leestekst uit.
Online presentatie
Uitwerking per dia
Dia 1 en 2: Melle
Introduceer de les aan de hand van de titel: “Vierkante ogen?”
Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?
Lees het verhaal van Melle voor, of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.
Dia 3: In de media
Bespreek de tekst op de dia. De bronnen zijn op de dia aanklikbaar.
Week van de Mediawijsheid: aan de slag!
Van mediawijsheid.nl:
Van 6 t/m 13 november is het de Week van de Mediawijsheid. Dit jaar gaat het niet alleen over weten, maar vooral over dóén. De boodschap: wacht niet op regels van school of de overheid, maar bepaal zelf hoe gezond schermgebruik er voor jou uitziet.
Van NOS / oogartsen:
Oogartsen waarschuwen al jaren: steeds meer kinderen worden bijziend omdat ze veel dichtbij kijken en weinig buiten zijn. Hun advies is de 20-20-2-regel. In Taiwan moeten kinderen verplicht elke dag 2 uur buiten spelen, en daar neemt de bijziendheid weer af.
Bekijk ook de campagnevideo van de Week van de Mediawijsheid 2026.
Video op de dia: Campagnevideo Week van de Mediawijsheid 2026
Dia 4: Hoe zit dat
Schermen zijn niet slecht. Je kunt ermee leren, maken, spelen en contact houden. Maar wetenschappers weten ook dat te veel schermtijd, of schermtijd op het verkeerde moment, niet goed is voor je lijf.
Ogen: wie veel dichtbij kijkt en weinig daglicht ziet, krijgt een grotere kans op bijziendheid: dan zie je dingen in de verte wazig. Oogartsen adviseren de 20-20-2-regel: na 20 minuten dichtbij kijken 20 seconden in de verte kijken, en elke dag 2 uur buiten zijn.
Houding: buig je je hoofd naar je scherm, dan moeten je nek en schouders veel harder werken. Dat kan pijn geven.
Slaap: het licht van een scherm remt het slaaphormoon melatonine. Daarom: geen scherm in de slaapkamer, en een uur voor het slapen scherm uit.
Bewegen: kinderen hebben minstens een uur per dag beweging nodig. Wie lang stilzit, haalt dat niet.
De Richtlijn Gezond Schermgebruik (2025) adviseert daarom: 8–10 jaar maximaal anderhalf uur schermtijd per dag, 10–12 jaar maximaal twee uur.
Bespreek de stellingen op de volgende dia’s.
Dia 5 t/m 14: Stellingen (oplopend in moeilijkheid)
De stellingen lopen op van herkenning (stelling 1–3) via kennis en mening (4–7) naar maatschappelijke vragen (8–10). Je hoeft ze niet allemaal te bespreken: kies wat bij je groep en de beschikbare tijd past. Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Waarom vind je dat? Kun je een voorbeeld noemen? De tips staan ook in de notities bij de dia’s.
- “Schermen zijn leuk.”
Tip: Warme start: laat leerlingen voorbeelden noemen van wat ze graag met een scherm doen. Benadruk dat schermen ook voordelen hebben. - “Ik kijk weleens naar een scherm terwijl ik eigenlijk iets anders zou moeten doen.”
Tip: Herkenning ophalen zonder te oordelen. Wanneer gebeurt dat? Wat zou je eigenlijk moeten doen? - “Van veel naar een scherm kijken krijg je vierkante ogen.”
Tip: Fabel, maar er zit een kern van waarheid in: veel dichtbij kijken en weinig buiten zijn vergroot de kans op bijziendheid. - “Buiten spelen is beter voor je ogen dan binnen spelen.”
Tip: Feit: daglicht remt de groei van het oog. Daarom de ‘2’ in de 20-20-2-regel: 2 uur per dag buiten. - “Je kunt beter een film op de tv kijken dan op een telefoon.”
Tip: Voor je ogen is verder weg kijken beter dan heel dichtbij. Samen kijken is bovendien gezelliger. - “Op je telefoon kijken in bed helpt je om in slaap te vallen.”
Tip: Fabel: het licht van het scherm remt het slaaphormoon. Veel mensen denken toch dat het ontspant. Waarom zou dat zijn? - “Een scherm is alleen ongezond als je er heel lang naar kijkt.”
Tip: Ook het moment (vlak voor het slapen), je houding en wat je doet tellen mee, niet alleen de tijd. - “Gamen is ook een soort sporten.”
Tip: Bij e-sports bewegen je vingers, maar je lijf zit stil. Wat heeft je lijf nodig? Minstens een uur per dag bewegen. - “Kinderen moeten zelf mogen bepalen hoe lang ze op een scherm zitten.”
Tip: Laat beide kanten aan bod komen. Wat weet een kind zelf goed? Waarbij kan hulp van ouders handig zijn? - “Een school moet ervoor zorgen dat kinderen elke dag buiten spelen.”
Tip: Bruggetje naar de burgerschapscasus. Wie is verantwoordelijk: school, ouders of het kind zelf?
Opdracht
De schermdokter
Jij bent vandaag de schermdokter! Maak een poster over wat een scherm doet met je lijf.
Teken jezelf (of Melle) groot op een A3-vel. Kies minstens 4 lichaamsdelen, bijvoorbeeld je ogen, je nek, je hersenen (slaap) en je benen (bewegen). Schrijf bij elk lichaamsdeel één feit en één tip van de schermdokter.
Werkwijze:
- Kijk nog eens naar de dia ‘Hoe zit dat?’.
- Kies 4 lichaamsdelen.
- Schrijf per lichaamsdeel 1 feit en 1 tip op kladpapier.
- Teken jezelf groot op het A3-vel.
- Trek pijlen naar de lichaamsdelen en schrijf er je feit en tip bij.
Checklist (staat op de dia):
- Minstens 4 lichaamsdelen
- Bij elk deel 1 feit
- Bij elk deel 1 tip
- Een titel boven je poster
Reflectie
- Hang de posters op: de klas is nu een schermdokterspraktijk! Loop rond en zoek een feit dat je nog niet wist.
- Doe samen de 20-20-2-regel: kijk 20 seconden uit het raam, zo ver als je kunt.
- Volgende week: hoeveel tijd zit jij eigenlijk achter een scherm? Doe alvast een gok!
Burgerschap
Deze opdracht past bij:
- Kerndoel 4 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.
Dia 18: Burgerschap
Bespreek de volgende situatie:
Basisschool De Horizon wil de middagpauze inkorten van 45 naar 15 minuten. Dan zijn de kinderen elke dag eerder uit. Veel ouders vinden dat handig: ze kunnen hun kind eerder ophalen en er is meer tijd voor sport en hobby’s.
Maar dan schrijft een oogarts een brief aan de krant. Zij waarschuwt dat kinderen al weinig buiten zijn, terwijl buitenlicht juist beschermt tegen bijziendheid. Ook de gymleraar maakt zich zorgen: veel kinderen bewegen minder dan een uur per dag.
Een groep leerlingen uit groep 8 wil meepraten. Zij zeggen: “Het gaat over onze pauze, maar niemand heeft het aan ons gevraagd.” De directeur organiseert een avond waarop iedereen zijn mening mag geven: ouders, leerkrachten, de oogarts en de leerlingenraad. Daarna neemt de medezeggenschapsraad een besluit.
Denkvragen
- Welke argumenten hebben de verschillende groepen? Welk argument weegt voor jou het zwaarst?
- Moeten leerlingen mogen meebeslissen over hun eigen schooldag? Hoe kan dat op een eerlijke manier?
- Wat zou jij als leerlingenraad voorstellen, zodat iedereen er zo goed mogelijk mee kan leven?
Wiki Woordenschat
Bijziendheid (myopie) is een aandoening aan de ogen waarbij je in de verte niet goed kunt zien.
Media bestanden
Gebruikte bronnen
Bron: Mediawijsheid.nl
https://www.mediawijsheid.nl/weekvandemediawijsheid-2026/
Bron: NJI.nl
https://www.nji.nl/databanken/richtlijnen/richtlijn-gezond-schermgebruik
https://www.nji.nl/kennis/welbevinden/wetenschap-over-invloed-sociale-media-op-welbevinden-kinderen
Bron: NCBI.NLM.NIH.gov
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8273849/
Bron: NOS.nl
https://nos.nl/artikel/2207411-advies-om-bijziend-kind-te-voorkomen-weg-van-telefoon-en-naar-buiten
Bron: Netwerk Mediawijsheid