• Skip to main content
  • Home
  • Lesinhoud
  • Kosten
  • Over ons
  • Contact

Mediabegrip

Header Right

  • Home
  • Lesinhoud
  • Kosten
  • Over ons
  • Contact

Van beeldbuis tot broekzak

5 October 2026

Op 2 oktober 1951 werd in Nederland het allereerste televisieprogramma uitgezonden: anderhalf uur lang, helemaal live vanuit een studio in Bussum. Precies 75 jaar later, op 2 oktober 2026, vierde Nederland dat de tv al driekwart eeuw bestaat. Van Jeugdjournaal.nl: “Het was groot nieuws in het land.” Toch konden maar weinig mensen kijken, want er stonden toen nog maar zo’n 500 tv-toestellen in Nederland.

Wat deed de komst van de televisie met mensen en met onze samenleving? Hoe veranderde het leven in de huiskamer, de manier waarop mensen nieuws kregen en waar ze het samen over hadden? En lijkt dat op wat internet en de smartphone nu met ons doen? Daar gaat deze les over.

In het burgerschapsgedeelte staan we stil bij de rol van media in de samenleving. Wat gebeurt er als iedereen naar hetzelfde kijkt, en wat als iedereen zijn eigen tijdlijn heeft?

Lesdoel(en)

De leerling werkt in deze lessen aan de onderstaande definitieve (concept)kerndoelen:

  • Kerndoel 21 (VO) / 22 (PO) – De leerling zet digitale technologie en digitale media in.
    • Onderdeel B: De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie.
  • Kerndoel 23 (VO) / 24 (PO) – De leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld.
    • Onderdeel B (digitale technologie, samenleving en wereld): De leerling verkent de wisselwerking tussen digitale technologie, digitale media, de mens en de samenleving.

Achtergronden bij deze les

  • Meer over 75 jaar tv in Nederland
    De NOS beschrijft hoe moeizaam de start was. In 1951 kostte een tv-toestel 785 gulden, ongeveer een derde van een gemiddeld jaarinkomen. Het kabinet-Drees was druk met de wederopbouw en vond tv een luxe; de premier vreesde dat tv mensen van hun werk zou afhouden en slecht zou zijn voor de jeugd. Ook de omroepbazen waren sceptisch. Pas toen Philips dreigde de televisie dan zelf op te zetten, ging de regering overstag. De grote doorbraak kwam in de jaren 60: tv verdrong de radio en programma’s haalden 7 à 8 miljoen kijkers. Meer op nos.nl.
  • Mijlpalen op een rij
    • 1951: eerste uitzending, zo’n 500 toestellen in Nederland
    • 1958: zo’n 250.000 toestellen
    • jaren 60: de grote doorbraak; in 1964 komt Nederland 2 erbij
    • 1988: Nederland 3 start
    • jaren 90: internet komt bij steeds meer mensen thuis
    • 2007: de eerste iPhone: internet en video in je broekzak
  • Lesmateriaal van Beeld & Geluid
    Beeld & Geluid heeft voor het jubileum een collectie van 75 iconische tv-fragmenten samengesteld, ingedeeld in thema’s als de technische ontwikkeling van tv en historische momenten op de buis. Handig als extra beeldmateriaal: beeldengeluid.nl. In het Mediamuseum in Hilversum staan bovendien 75 tv’s opgesteld, uit elk jaar één.
  • Start van de les
    Laat de video van het Jeugdjournaal zien (1:30): Hoera! Televisie in Nederland bestaat 75 jaar. Vraag daarna: hoeveel schermen hebben jullie thuis? En hoeveel had opa of oma vroeger?

PowerPoint

Download de PowerPoint en pas deze naar wens aan.

PowerPoint

Leestekst

Samen lezen? Print de leestekst uit.

Download tekst

Online presentatie

Uitwerking per dia

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Van beeldbuis tot broekzak”. Wat is een beeldbuis? (De glazen buis in oude tv’s die het beeld maakte.) En wat bedoelen we met broekzak? Waar denken de leerlingen aan bij deze titel, in combinatie met de afbeelding? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen: wat is er hetzelfde en wat is er anders aan tv kijken bij opa en bij Melle?

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia en bekijk de video van het Jeugdjournaal.

Hoera! Televisie in Nederland bestaat 75 jaar

Van jeugdjournaal.nl:

Op 2 oktober 1951 werd het eerste tv-programma in Nederland uitgezonden. “Het was groot nieuws in het land.” Toch konden maar weinig mensen kijken: er waren toen nog maar zo’n 500 tv-toestellen in heel Nederland.

Van nos.nl:

Mediahistoricus Huub Wijfjes legt uit dat tv vanaf het begin trends bepaalde, van mode tot vakanties. In de jaren 60, 70 en 80 keken soms 7 à 8 miljoen mensen naar hetzelfde programma. En volgens hem is tv nog steeds het belangrijkste medium: “De kracht van beeld is onnavolgbaar.”

Bekijk de video van het Jeugdjournaal: hoe zag tv er 75 jaar geleden uit? Wat valt de leerlingen op aan de beelden van toen?

Dia 4: Hoe zit dat

Op 2 oktober 1951 zond Nederland voor het eerst televisie uit. Alles was live en in zwart-wit, en er waren nog maar zo’n 500 tv’s in het hele land. Een toestel was heel duur. Toch veranderde de tv binnen een paar jaar heel veel. Vanaf de jaren 60 stond in bijna elke huiskamer een tv en keken soms wel 7 à 8 miljoen mensen tegelijk naar hetzelfde programma.

Televisie is een massamedium: één boodschap bereikt heel veel mensen tegelijk. Daardoor had tv veel invloed. Mensen zagen het nieuws ineens met beelden, keken mee naar andere landen en praatten de volgende dag over dezelfde programma’s. Tv bepaalde ook trends, zoals mode en wat mensen wilden kopen.

Niet iedereen was blij. Sommigen waren bang dat tv mensen lui en oppervlakkig zou maken. Klinkt bekend? Over internet en smartphones hoor je nu precies hetzelfde. Het grote verschil: vroeger keek iedereen naar hetzelfde, nu kiest iedereen zelf. Of kiest een algoritme (een computerprogramma) voor jou.

Bespreek de stellingen op de volgende dia’s.

Dia 5: Stelling 1 (niveau 1)

Bespreek de stelling “Samen tv kijken is gezelliger dan alleen een filmpje kijken.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Met wie kijk jij weleens tv? Wat maakt het gezellig? Kijk je ook weleens samen naar een filmpje op een telefoon of tablet?

Dia 6: Stelling 2 (niveau 2)

Bespreek de stelling “Een filmpje online is net zo betrouwbaar als het Jeugdjournaal.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Wie maakt het Jeugdjournaal? (Journalisten die controleren of iets klopt.) Wie maakt filmpjes online? Hoe kun je checken of iets waar is?

Dia 7: Stelling 3 (niveau 2)

Bespreek de stelling “Het is fijn dat je nu zelf kunt kiezen wat je kijkt.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Vroeger keek je wat er op tv was. Wat zijn de voordelen van zelf kiezen? En zijn er ook nadelen?

Dia 8: Stelling 4 (niveau 3)

Bespreek de stelling “Het is niet erg dat een app kiest welke filmpjes jij ziet.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Leg uit wat een algoritme doet: het kiest filmpjes uit die lijken op wat je al keek. Wat zie je dan niet? Is dat erg?

Dia 9: Stelling 5 (niveau 3)

Bespreek de stelling “Over 75 jaar bestaat de tv niet meer.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Hoe kijken we over 75 jaar? Wat blijft er misschien hetzelfde, zoals samen kijken, verhalen en nieuws?

Opdracht

Het journaal van toen en nu

Jullie zijn programmamakers! Maak in groepjes hetzelfde nieuwsbericht twee keer.

Eén keer zoals op tv in 1951: deftig, live en zonder fouten verbeteren. En één keer als filmpje van nu: kort, snel en met effecten.

Vertel daarna als expert wat het verschil is.

Hiernaast (op de dia) zie je een voorbeeld.

Werkwijze:

Kies een nieuwsbericht uit de klas of de school.

Schrijf het bericht kort op.

Verdeel de rollen: presentator, camera, regisseur.

Oefen beide versies.

Speel ze voor of neem ze op met een tablet.

Tip voor de leerkracht: maak groepjes van 3 of 4 leerlingen. Laat eventueel eerst een stukje van de eerste uitzending uit 1951 zien, via de video van het Jeugdjournaal. Dan zien de leerlingen hoe deftig en rustig er toen gepresenteerd werd. Bespreek ook kort hoe nieuwsfilmpjes van nu eruitzien: korte zinnen, snelle beelden, tekst in beeld en muziek. Geen tablet beschikbaar? Dan spelen de leerlingen beide versies live voor de klas.

Reflectie

Laat beide versies zien aan de klas. Welke versie vond je het duidelijkst? Welke het leukst? En welke zou jij geloven?

Tip voor de leerkracht: bespreek na elke presentatie kort het verschil tussen de twee versies. Ga in op de laatste vraag: waarom geloof je de ene versie eerder dan de andere? Ligt dat aan de inhoud of aan de manier waarop het gebracht wordt? Zo maak je de koppeling met kritisch kijken naar filmpjes online.

Burgerschap

Deze opdracht past bij

  • Kerndoel 4 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.

Dia 13: Digitaal burgerschap

Bespreek de volgende situatie:

Vroeger keek bijna heel Nederland op dezelfde avond naar dezelfde programma’s. Bij grote gebeurtenissen zag iedereen dezelfde beelden. Na een tv-actie voor een goed doel gaven miljoenen mensen tegelijk geld. Op school en op het werk praatte iedereen de volgende dag over hetzelfde.

Nu is dat anders. In een klas van 28 leerlingen heeft iedereen een eigen tijdlijn. Lisa ziet vooral filmpjes over dieren, Daan over gamen en Noor over nieuws uit een ander land. Als er iets gebeurt in de buurt, weet de ene helft van de klas het al en heeft de andere helft er nog nooit van gehoord. Soms ontstaat er ruzie, omdat iedereen een ander ‘verhaal’ heeft gezien.

Toch kan internet mensen ook samenbrengen: een online actie voor een zieke buurtbewoner levert binnen één dag duizenden euro’s op.

Denkvragen

  • Wat betekent het voor een samenleving als iedereen naar hetzelfde kijkt? En als iedereen iets anders ziet?
  • Hoe kunnen tv en internet mensen helpen om samen iets goeds te doen?
  • Wat kun jij doen om ook te weten wat er buiten jouw eigen tijdlijn gebeurt?

Wiki Woordenschat

Massamedia zijn media die door bijna iedereen worden gebruikt. Iedereen kan tegenwoordig zelf 'omroepje' spelen en middels een blog of vlog vele mensen bereiken.

Massacommunicatie is het proces van het doorgeven en uitwisselen van informatie via massamedia aan grote bevolkingsgroepen. Het maakt gebruik van verschillende vormen van media, aangezien technologie de verspreiding van informatie efficiënter heeft gemaakt.

De eerste vlugschriften werden verspreid na het ontstaan van de drukpers. Hieruit groeide later de krant, waarbij elke krant vele abonnees had. Daarna volgden de radio en de televisie, die veel mensen tegelijk konden bereiken. Met de komst van internet werd het bereik eigenlijk wereldwijd.

Primaire voorbeelden van gebruikte en onderzochte platforms zijn journalistiek en reclame. De studie van massacommunicatie houdt zich voornamelijk bezig met hoe de inhoud en informatie die massaal wordt gecommuniceerd, het gedrag overtuigt of beïnvloedt. hierbij gaat het om houding, mening of emotie van mensen die de informatie ontvangen.

In preciezere zin, is massacommunicatie de verzending van berichten naar veel ontvangers tegelijk. Massacommunicatie kan echter in grote lijnen worden opgevat als het proces van uitgebreide verspreiding van informatie binnen regio's en over de hele wereld.

Via massacommunicatie kan informatie snel worden doorgegeven aan veel mensen die niet noodzakelijkerwijs in de buurt van de bron wonen. Massacommunicatie wordt beoefend via verschillende kanalen die bekend staan ​​als mediums, waaronder radio, televisie, sociale netwerken, billboards (advertenties op grote posters), kranten, tijdschriften, boeken, film en internet. In dit moderne tijdperk wordt massacommunicatie gebruikt om informatie in versneld tempo te verspreiden, vaak over politiek en andere polariserende onderwerpen. Er zijn grote verbanden tussen de media die via massacommunicatie worden verspreid en het effect op groepen mensen die de berichten ontvangen. Het is ook niet voor niets dat kinderen (en volwassenen) geleerd moet worden wat mediawijsheid is. Want niet alles wat er via de media op je afkomt, moet je simpelweg geloven.

Media bestanden

Gebruikte bronnen

Bron: Jeugdjournaal.nl

https://jeugdjournaal.nl/artikel/2633366-hoera-televisie-in-nederland-bestaat-75-jaar

Bron: NOS.nl

https://nos.nl/artikel/2633361-omroepen-begonnen-met-lange-tanden-aan-televisie-maar-na-75-jaar-is-tv-nog-altijd-dominant

Bron: Beeldengeluid.nl

https://www.beeldengeluid.nl/onderwijs/digitaal-lesmateriaal/75-jaar-tv-nederland

« Spot aan, mic aan!
Van beeldbuis tot broekzak »

onderwerp:

  • internet en smartphone
  • Media en samenleving

kernwoord:

  • Algoritme
  • Massamedium
  • Televisie

Leerdoel:

  • Invloed van media op mens en maatschappij herkennen
  • Kritisch denken

Niveau:

  • (V)SO
  • Groep 5/6

benodigdheden:

  • Digibord met internet
  • Interactieve presentatie
  • Materialen ter uitwerking van de opdracht
  • PowerPoint
  • Print de tekst
Naar overzicht

Mediabegrip is een dienst van Stichting Onderwijsdata. Wij willen beter onderwijs mogelijk maken door intuïtieve technologieën en methodieken te ontwikkelen die toegankelijk zijn voor leerkrachten en leerlingen, waardoor iedereen het beste uit zichzelf haalt.

Snel naar:

  • Home
  • Lesinhoud
  • Kosten
  • Over ons
  • Contact

Contact opnemen:

 

Kamer van Koophandel:  60419733

BTW nummer: NL853903049B01

Postadres:

Perenmarkt 6
1681 PG Zwaagdijk-Oost

 

© Copyright 2021 - 2026 Mediabegrip · All rights reserved

Wij gebruiken cookies op onze website. Door op 'oké' te klikken of door gebruik te blijven maken van deze website, gaat u hiermee akkoord. Klik hier voor meer informatie.