Wie is de baas?

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Wie is de baas?”

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding van de robot, de snelheidsmeter en de pauzeknop)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal: Wat vond Melle raar aan het nieuws? Wat denken Noor en de juf? Wat bedoelt Melle met de supersnelle fiets die remmen nodig heeft?

Dia 3: In de media

Bespreek de tekst op de dia.

Wie is de baas: mens of AI?

Van nu.nl:

“Bedrijven schetsen doemscenario’s over ontwikkeling AI: ‘Stop er dan mee’”
Juist de bedrijven die de snelste AI bouwen, zoals OpenAI en Anthropic, vinden nu dat het rustiger aan moet, zodat hun krachtigste AI veilig blijft. Deskundigen zien daar ook zakelijke redenen achter.

Van jeugdjournaal.nl:
“Kan AI gevaarlijk worden? Deskundigen willen regels”
Vier topmannen van AI-bedrijven waarschuwen dat mensen AI misschien niet meer onder controle kunnen houden. Sommigen zien dat vooral als reclame. Wel willen bijna alle deskundigen dat landen samen afspraken maken.

Kijk samen de video van het Jeugdjournaal (ca. 3 minuten): Kan AI gevaarlijk worden? Deskundigen willen regels.

Dia 4: Hoe zit dat

AI staat voor artificiële intelligentie, ook wel kunstmatige intelligentie. Het zijn computerprogramma’s die leren van heel veel voorbeelden, zoals teksten, foto’s en filmpjes. Daardoor lijkt het alsof ze kunnen denken: ze beantwoorden vragen, schrijven verhalen of herkennen gezichten. Maar AI begrijpt niet echt wat het doet en maakt ook fouten.

Grote AI-bedrijven doen mee aan een soort wedstrijd: wie maakt de slimste AI? Die AI-race gaat razendsnel. Nu zeggen de bazen van een aantal van die bedrijven zelf dat het te snel gaat. Ze zijn bang dat AI zo krachtig wordt dat mensen er de controle over verliezen. Daarom willen ze het tempo omlaag en afspraken maken.

Niet iedereen vertrouwt dat. Critici zeggen: vind je het gevaarlijk? Stop er dan mee! Bovendien levert een spannende waarschuwing veel aandacht op.
Eén ding is zeker: AI is mensenwerk. Mensen kunnen dus ook de regels bepalen. Maar wie beslist er dan?

Bespreek de stellingen op de volgende dia’s.

Werken met de stellingen (dia 5, 6 & 7)

De stellingen lopen op in moeilijkheid. Je hoeft ze niet allemaal te bespreken: kies de stelling(en) die passen bij je groep en de tijd die je hebt. Geef de leerlingen bij elke stelling eerst even denktijd en bespreek de stelling dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen: Waarom wel/niet? Waarom vind je dat? Kun je een voorbeeld noemen?

Tip: laat leerlingen hun mening laten zien door te gaan staan (eens) of te blijven zitten (oneens), of gebruik een “meningslijn” door het lokaal. Vraag regelmatig of iemand van mening is veranderd, en waardoor.

Dia 5: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “AI is slimmer dan mensen.”

AI kan sommige dingen heel snel, zoals rekenen of veel tekst lezen. Maar AI begrijpt niet echt wat het zegt, heeft geen gevoel en maakt fouten. Waar zijn mensen juist beter in?

Dia 6: Stelling (niveau 2)

Bespreek de stelling “Wat een AI-chatbot zegt, klopt altijd.”

Denk aan Melle en “Sydney”. Hoe kun je controleren of iets klopt? (Een boek, een betrouwbare website, de juf of meester vragen.)

Dia 7: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Er moeten regels komen voor AI, net als verkeersregels.”

Waarom hebben we eigenlijk verkeersregels? Wat zou een goede regel voor AI zijn? En wie controleert of iedereen zich eraan houdt?

Jij bent de AI-expert!

De AI-bazen weten het even niet meer. Jij mag ze helpen! Ontwerp je eigen AI-robot en maak een poster met 3 gouden regels die jouw robot altijd moet volgen. Zo helpt AI de mensen en wordt het nooit de baas.

Geef je robot een naam en laat zien waar hij goed in is. Eindig met een tip aan kinderen die AI gebruiken.

Hiernaast (op de dia) zie je een voorbeeld.

Werkwijze:

1. Bedenk wat jouw AI-robot kan en geef hem een naam.
2. Bedenk 3 regels: wat moet je robot altijd doen, en wat nooit?
3. Maak een schets van je poster.
4. Teken je robot en schrijf de regels op een A3-vel.
5. Schrijf onderaan jouw tip als AI-expert.

Benadruk dat de leerlingen hier de expert zijn: zij helpen de AI-bazen met goede regels. Er zijn geen foute robots of regels, zolang de leerling kan uitleggen waarom een regel belangrijk is.

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 4 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.

Dia 11: Digitaal burgerschap

Bespreek de volgende situatie:

Op basisschool De Horizon gaat een AI-programma de huiswerkopdrachten nakijken en zelfs cijfers geven. Het bedrijf dat de AI maakte, belooft dat het sneller en eerlijker is dan een leerkracht. De directie is enthousiast: leerkrachten houden zo meer tijd over. Leerlingen en ouders zijn niet om hun mening gevraagd.

Na een paar weken merken leerlingen dat de AI rare fouten maakt. Een goed verhaal krijgt een onvoldoende omdat het “te kort” is. Een leerling met dyslexie krijgt steeds lagere cijfers. Niemand kan precies uitleggen hoe de AI tot een cijfer komt. Als ouders klagen, zegt het bedrijf dat de AI “nog aan het leren is”. De leerlingenraad wil dat er iets verandert. Maar wie beslist hier eigenlijk: de school, het bedrijf of de mensen die ermee te maken hebben?

Denkvragen

• Wie zou mogen meebeslissen als er AI op school wordt gebruikt? Waarom?
• Wie is verantwoordelijk als een AI een oneerlijke beslissing neemt: het bedrijf, de school of de leerkracht?
• Wat kun jij (of de leerlingenraad) doen om je stem te laten horen als AI niet eerlijk wordt gebruikt?