Allemaal robots

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Allemaal robots”

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia en bekijk de video.

Allemaal robots…

Robothonden:

Van jeugdjournaal.nl:

“In de Mexicaanse stad Monterrey heeft de politie een er wat hulpjes bij: een groepje robothonden. De robothonden moeten de stad veiliger maken.

De robots filmen alles wat er om hen heen gebeurt en die beelden sturen ze door naar de politie en het leger. Als er dan iets aan de hand is, kunnen zij er makkelijk op af.

Ook kunnen de honden gezichten herkennen. Als rondom het stadion mensen rondlopen die daar niet horen, bijvoorbeeld mensen met een stadionverbod, kunnen de robothonden die herkennen.”

Onderwaterrobot:

Ook van jeugdjournaal.nl

“In Brazilië hebben onderzoekers 31 nieuwe zeediersoorten ontdekt. De dieren werden gevonden op dieptes van ongeveer 200 tot 1000 meter. (…) Een op afstand bestuurbare onderwaterrobot heeft de dieren gefilmd.“

Dia 4: Nog meer in de media

Allemaal robots…

Zorgrobot(je):

Van volkskrant.nl:

“Het aantal ouderen met dementie in Nederland groeit rap, en zorgpersoneel wordt schaarser. Dus ontwikkelde industrieel ontwerper Wang Long Li (40) een zorgrobotje dat ouderen met geheugenverlies helpt langer zelfstandig en ‘met behoud van eigenwaarde’ thuis te wonen.”

Allemaal robots:

Ook van metronieuws.nl

“Bedrijven lossen personeelstekort steeds vaker op met robots en AI: ‘Meer doen met minder mensen’ (…) Bijna twee derde van de Nederlandse bedrijven kampt met personeelstekort. Nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten zien dat werkgevers steeds vaker naar automatisering grijpen, omdat meer loon of extra werving niet altijd genoeg oplevert.

Waar werkgevers een jaar geleden personeel vooral probeerden aan te trekken door aantrekkelijkere arbeidsvoorwaarden te bieden, kiest inmiddels bijna 30 procent van de bedrijven voor meer automatisering, zoals robotisering en AI-ondersteuning. Daarmee is het de meest genoemde aanpak geworden.”

Dia 5: Hoe zit dat

Een robot is een machine die zelf taken uitvoert met behulp van sensoren, programma’s en soms AI. Hij kan bewegen, waarnemen en reageren op wat er gebeurt, maar denkt niet zelf zoals een mens. Robots spelen een steeds grotere rol in onze samenleving. Ze worden ontwikkeld om taken uit te voeren die voor mensen gevaarlijk, zwaar, tijdrovend of simpelweg onmogelijk zijn. De toepassingen lopen uiteen van beveiliging tot wetenschap en van zorg tot industrie.

Robothonden worden bijvoorbeeld ingezet bij grote evenementen. Dankzij camera’s, sensoren en algoritmes kunnen ze situaties analyseren en beveiligers ondersteunen. Dit roept vragen op over privacy en toezicht.

Onderwaterrobots maken het mogelijk om gebieden te onderzoeken waar mensen niet kunnen komen. Ze ontdekken nieuwe diersoorten, brengen ecosystemen in kaart en helpen wetenschappers beter te begrijpen hoe de oceaan verandert.

Zorgrobots, zoals Tessa, ondersteunen ouderen door herinneringen te geven, gesprekken te voeren of structuur te bieden. Ze kunnen de zorg ontlasten, maar roepen ook ethische vragen op over menselijk contact en afhankelijkheid.

In bedrijven worden robots steeds vaker ingezet vanwege personeelstekorten. Ze nemen repeterende of zware taken over, waardoor mensen zich kunnen richten op werk dat creativiteit en menselijk inzicht vraagt.

Robots bieden kansen, maar vragen ook om kritische keuzes over hoe we ze willen inzetten.

Bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Dia 6: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Robots mogen worden ingezet om mensen te vervangen als dat efficiënter is.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Wat vind jij? Is dat zo? Of juist niet? Is efficiëntie altijd het belangrijkste?

Dia 7: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Robots mogen nooit zelfstandig beslissingen nemen.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? Op basis waarvan neemt deze die? Als Wie moet dan wel de beslissing nemen? En wie controleert die mensen dan? Als een mens het algoritme heeft gemaakt mag dat dan wel?

Dia 8: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Robots (en AI) veranderen de samenleving sneller dan wij aankunnen.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? Welke dingen zijn voor ons nu moeilijk bij te houden? Welke beroepen/zaken zullen in de toekomst erg gewild zijn? Wat moeten we dan nu doen om dan aan de vraag te kunnen voldoen? (Denk bijvoorbeeld aan het beroep dronepiloot, waar nu pas de eerste opleidingen voor gestart zijn)

Opdracht: de Wereld-Veranderende SuperRobot!

Maak (in groepjes van max. 4 leerlingen) een video van maximaal 2 minuten waarin jullie een zelfontworpen robot presenteren én uitleggen waarom deze robot eerlijk, veilig en nuttig is voor de samenleving.

Ga als volgt te werk.

1. Kies een maatschappelijk probleem dat door jouw robot opgelost gaat worden

Bijvoorbeeld:

• Eenzaamheid bij ouderen
• Het tekort aan leerkrachten en docenten
• Veiligheid op straat
• Gelijke kansen voor iedereen
• Toegankelijkheid van openbare gebouwen voor mensen met een beperking

2. Ontwerp je ethische robot

Maak een schets en beschrijf in een handleiding:

• Wat doet de robot?
• Aan welke 5 Robotregels moet deze robot zich houden zodat hij niemand kwaad doet?

3. Schrijf een script voor jullie video

Het script bevat:

• Introductie van het probleem
• Presentatie van jullie robot
• Jullie RobotRegels
• Eén duidelijke boodschap: Waarom is deze robot goed voor de samenleving?

4. Maak de video

Duur: maximaal 2 minuten

Gebruik:

• voice-over/acteurs
• tekeningen
• robotgeluiden
• close-ups van jullie ontwerp

Zorg dat alle onderdelen uit het script terugkomen.

Je mag er ook een toneelstukje van maken en dat opnemen op video. Maak er dan wel een intro en een einde bij.

Gebruik voor deze opdracht een passende digitale tool die je tot je beschikking hebt. Dit kan met iMovie bijvoorbeeld, maar ook met PowerPoint of Canva. Laat de leerlingen hier over meedenken.

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 1 – Schoolcultuur: De school zorgt voor een democratische cultuur.
• Kerndoel 2 – Diversiteit: De leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving.
• Kerndoel 5 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent hoe die democratisch handelen in dagelijkse situaties kan vormgeven.
• Kerndoel 6 – Maatschappelijke vraagstukken: De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen.

Dia 13: Burgerschap vraagstuk

Bespreek de volgende stelling/situatie:

Jouw school wil voortaan robothonden inzetten als surveillanten in de pauze en bij toetsen.

Deze robots kunnen/mogen gezichten herkennen, slecht gedrag doorgeven aan de school en zelfstandig straffen uitdelen bij overtreding van de regels.

De school vraagt de leerlingenraad om advies: Is het verantwoord om deze technologie in te zetten?

Denk- en discussievragen:

1. Mag een robot gezichten herkennen in de openbare ruimte?
2. Hoe komen ze aan de data om de robot te leren de gezichten te herkennen? (Hoe komen ze aan onze foto’s). Denk hierbij bv aan profiling door het controleren van social media-profielen.
3. Wie is verantwoordelijk als de robot een fout maakt?
4. Hoeveel privacy mag je opgeven voor veiligheid?
5. Moeten burgers kunnen kiezen of ze gefilmd worden?

Dia 14: Burgerschap verwerkingsopdracht

Schrijf een adviesrapport (max. 200 woorden) voor de school. Beantwoord daarin de volgende vragen:

• Mogen robothonden worden ingezet?
  • Zo ja: onder welke voorwaarden?
  • Zo nee: waarom niet? Geef duidelijke argumenten.
• Welke risico’s moeten worden voorkomen?
• Bedenk en geef een alternatief voor de robothonden.

Bespreek deze rapporten klassikaal. Wat valt op? Waar zijn jullie het over (on)eens?