Allemaal robots

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Allemaal robots”

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia en bekijk de video.

Allemaal robots…

Robothonden:

Van jeugdjournaal.nl:

“In de Mexicaanse stad Monterrey heeft de politie een er wat hulpjes bij: een groepje robothonden. De robothonden moeten de stad veiliger maken.

De robots filmen alles wat er om hen heen gebeurt en die beelden sturen ze door naar de politie en het leger. Als er dan iets aan de hand is, kunnen zij er makkelijk op af.

Ook kunnen de honden gezichten herkennen. Als rondom het stadion mensen rondlopen die daar niet horen, bijvoorbeeld mensen met een stadionverbod, kunnen de robothonden die herkennen.”

Onderwaterrobot:

Ook van jeugdjournaal.nl

“In Brazilië hebben onderzoekers 31 nieuwe zeediersoorten ontdekt. De dieren werden gevonden op dieptes van ongeveer 200 tot 1000 meter. (…) Een op afstand bestuurbare onderwaterrobot heeft de dieren gefilmd.“

Dia 4: Nog meer in de media

Allemaal robots…

Zorgrobot(je):

Van volkskrant.nl:

“Het aantal ouderen met dementie in Nederland groeit rap, en zorgpersoneel wordt schaarser. Dus ontwikkelde industrieel ontwerper Wang Long Li (40) een zorgrobotje dat ouderen met geheugenverlies helpt langer zelfstandig en ‘met behoud van eigenwaarde’ thuis te wonen.”

Allemaal robots:

Ook van metronieuws.nl

“Bedrijven lossen personeelstekort steeds vaker op met robots en AI: ‘Meer doen met minder mensen’ (…) Bijna twee derde van de Nederlandse bedrijven kampt met personeelstekort. Nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten zien dat werkgevers steeds vaker naar automatisering grijpen, omdat meer loon of extra werving niet altijd genoeg oplevert.

Waar werkgevers een jaar geleden personeel vooral probeerden aan te trekken door aantrekkelijkere arbeidsvoorwaarden te bieden, kiest inmiddels bijna 30 procent van de bedrijven voor meer automatisering, zoals robotisering en AI-ondersteuning. Daarmee is het de meest genoemde aanpak geworden.”

Dia 5: Hoe zit dat

Een robot is een machine die zelf taken uitvoert met behulp van sensoren, programma’s en soms AI. Hij kan bewegen, waarnemen en reageren op wat er gebeurt, maar denkt niet zelf zoals een mens. Robots worden steeds belangrijker in onze wereld. Ze kunnen dingen doen die voor mensen moeilijk, gevaarlijk of saai zijn. Er zijn veel soorten robots.

Robothonden helpen bij grote evenementen, zoals het WK. Ze kunnen rondlopen, filmen en gevaarlijke situaties herkennen. Ze luisteren naar opdrachten van mensen.

Onderwaterrobots gaan naar plekken waar mensen niet kunnen komen. Ze kunnen diep in de zee nieuwe dieren en planten ontdekken. Zo leren wetenschappers meer over de natuur.

Zorgrobots, zoals Tessa, helpen mensen die ziek zijn of dingen vergeten. Ze geven herinneringen, spelen muziek af of praten even met iemand.

In bedrijven worden robots gebruikt omdat er soms te weinig mensen zijn. Robots kunnen snel werken en worden niet moe. Maar mensen blijven belangrijk, omdat mensen kunnen voelen, nadenken en keuzes maken.

Robots helpen ons dus, maar we moeten goed nadenken hoe we ze gebruiken.

Bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Dia 6: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling ““Robots kunnen nooit echte vrienden worden.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? Kun je wel een band met ze krijgen? Wat is het verschil met een echt mens? Is dat beter? Wat kan een robot nooit doen?

Dia 7: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Robots maken ons leven beter.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Wat vind jij? Is dat zo? Of juist niet? Als ze taken van ons overnemen wordt het dan beter of alleen makkelijker? Of worden we juist lui hierdoor? Is makkelijk altijd beter?

Dia 8: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Robots moeten altijd door mensen bestuurd worden.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? En wie controleert die mensen dan? Als een mens het algoritme heeft gemaakt is dat dan genoeg? Mag een robot zelf beslissingen nemen? Op basis waarvan neemt deze die?

Opdracht: kiezen maar!

Keuze 1

De Robot van de Toekomst tekenen. De leerlingen maken ieder voor zich op een A4 een tekening van een robot die een taak/probleem oplost. Ze gaan als volgt te werk:

1. Kies een taak die mensen lastig vinden (bijv. opruimen, gevaarlijk werk, helpen in de zorg).
2. Bedenk hoe jouw robot eruitziet: vorm, armen, wielen, scherm, sensoren.
3. Teken de robot groot in het midden van je blad. Laat in je tekening zien hoe jouw robot de gekozen taak uitvoert.
4. Voeg details toe: knoppen, gereedschap, lichtjes, camera’s.
5. Schrijf drie zinnen onder je tekening. In de eerste zin leg je uit: Wat doet de robot? In zin 2: Hoe helpt hij mensen? En in de derde zin: Wat kan hij niet?

Keuze 2

Stripverhaal tekenen. De leerlingen maken ieder voor zich op een A4 een stripverhaal met als titel: Mijn dag met… (een robot die een taak/probleem oplost). Ze gaan als volgt te werk:

1. Kies een robot die in deze les aan bod is gekomen:
   1. de robothond,
   2. de zorgrobot of
   3. een werkrobot.
2. Verdeel je A4-blad in 6 vakjes (2 rijen van 3).
3. Bedenk een mini-verhaal:
   1. Hoe ontmoet je de robot?
   2. Wat doen jullie samen?
   3. Wat gaat er mis of juist goed?
   4. Hoe loopt het af?
4. Teken elke scène in één vakje.
5. Voeg tekstballonnen toe met korte zinnen of geluiden.
6. Schrijf een titel boven je strip: Mijn dag met…

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 1 – Schoolcultuur: De school zorgt voor een democratische cultuur.
• Kerndoel 2 – Diversiteit: De leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving.
• Kerndoel 5 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent hoe die democratisch handelen in dagelijkse situaties kan vormgeven.
• Kerndoel 6 – Maatschappelijke vraagstukken: De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen.

Dia 13: Burgerschap vraagstuk

Bespreek de volgende stelling/situatie:

Jouw school wil voortaan robothonden inzetten als surveillanten in de pauze en bij toetsen.

Deze robots kunnen/mogen gezichten herkennen, slecht gedrag doorgeven aan de school en zelfstandig straffen uitdelen bij overtreding van de regels.

De school vraagt de leerlingenraad om advies: Is het verantwoord om deze technologie in te zetten?

Denk- en discussievragen:

1. Mag een robot gezichten herkennen in de openbare ruimte?
2. Hoe komen ze aan de data om de robot te leren de gezichten te herkennen? (Hoe komen ze aan onze foto’s). Denk hierbij bv aan profiling door het controleren van social media-profielen.
3. Wie is verantwoordelijk als de robot een fout maakt?
4. Hoeveel privacy mag je opgeven voor veiligheid?
5. Moeten burgers kunnen kiezen of ze gefilmd worden?

Dia 14: Burgerschap verwerkingsopdracht

Schrijf een adviesrapport (max. 200 woorden) voor de school. Beantwoord daarin de volgende vragen:

• Mogen robothonden worden ingezet?
  • Zo ja: onder welke voorwaarden?
  • Zo nee: waarom niet? Geef duidelijke argumenten.
• Welke risico’s moeten worden voorkomen?
• Bedenk en geef een alternatief voor de robothonden.

Bespreek deze rapporten klassikaal. Wat valt op? Waar zijn jullie het over (on)eens?