De macht van het algoritme

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “De macht van het algoritme”.

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia en bekijk de video.

19 mei 2026: Nieuw rapport Commissariaat: ‘Naar democratisch gezonde feeds’

Van nos.nl:

“Mensen kunnen zich minder goed een vrije en geïnformeerde mening vormen door sociale media en hun feeds. (…) Steeds meer Nederlanders, vooral jongeren, halen hun nieuws van platforms als TikTok, Instagram en X. Op die platforms bepaalt een algoritmische feed welke berichten ze te zien krijgen. (…)

Van cvdm.nl (Commissariaat voor de Media):

“Steeds meer mensen halen hun nieuws van sociale media en AI-diensten. Platformbedrijven bepalen met algoritmes in toenemende mate wat we wel en niet te zien krijgen. Wanneer betrouwbaar en onafhankelijk nieuws minder goed zichtbaar is, wordt het lastiger voor mensen om zich goed te informeren. Dat raakt aan het functioneren van de democratie. Daarom is het belangrijk om ontwikkelingen in de nieuwsvoorziening te volgen en risico’s tijdig te signaleren. Offline én online.”

Dia 4: Hoe zit dat

Een algoritme is een reeks slimme stappen die computers gebruiken om keuzes te maken. Sociale media gebruiken algoritmes om te bepalen welke berichten jij te zien krijgt. Ze kijken naar jouw gedrag: waar klik je op, wat kijk je af, welke onderwerpen zoek je op?

Zo ontstaat een filterbubbel: een digitale omgeving waarin je vooral informatie ziet die past bij jouw interesses of eerdere keuzes. Dat lijkt handig, maar het kan ervoor zorgen dat je minder andere meningen of feiten tegenkomt.

De hoofdvraag van deze les is: Hoe hebben algoritmes invloed op wat ik zie online? Het antwoord: heel veel. Ze bepalen welke berichten bovenaan staan, welke video’s worden aanbevolen en welke meningen je vaker ziet.

• Je kunt zelf invloed uitoefenen door:
  • actief te zoeken naar andere bronnen
  • berichten te melden die niet kloppen of die je liever niet ziet
  • je instellingen aan te passen
  • verschillende platforms te gebruiken

De gevolgen van filterbubbels kunnen groot zijn. Mensen kunnen verkeerde informatie geloven of denken dat hun mening de enige juiste is. Soms leidt dat tot spanningen in de samenleving, zoals bij de rellen in Loosdrecht, waar online berichten de emoties versterkten.

Daarom is het belangrijk dat jij begrijpt hoe algoritmes werken en hoe je jezelf kunt beschermen.

Bekijk de video’s en bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Dia 5: Video’s

Bekijk en bespreek samen de video van Netwerk Mediawijsheid “Stap jij uit je filterbubbel”. Hierin wordt uitgelegd hoe jij uit je filterbubbel kunt komen en slimmer om kan gaan met algoritmes.

Van isdatechtzo.nl: “Het is dus goed om in je achterhoofd te houden dat je op sociale media zoals Facebook, Instagram, Twitter en YouTube, niet alle informatie te zien krijgt die beschikbaar is. Maar dat je informatie krijg op basis van de berichten die je hebt geliket en gedeeld. Wat kan je doen om slim om te gaan met algoritmes?”

Bekijk en bespreek samen de video “Het geheim van Annabelle haar tijdlijn” van Het Jeugdjournaal. Hierin wordt op duidelijke wijze uitgelegd hoe algoritmes op social media bepalen wat jij ziet.

Van jeugdjournaal.nl: “Niet meer kunnen stoppen met swipen. Veel kinderen hebben er last van. Vind je een filmpje niet leuk, dan ga je snel door naar de volgende. Zo kan je soms wel uren doorgaan. En dat is precies wat sociale media willen.

De 'For You Page' ziet er bij iedereen anders uit. Mensen krijgen dus niet precies dezelfde video's te zien. Alleen de filmpjes die ze zelf waarschijnlijk leuk vinden.

Hoe weten sociale media wat jij leuk vindt? Annabelle heeft het voor je Uitgezocht en deelt het geheim van haar tijdlijn!”

Dia 6: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Ik moet kritisch kijken naar wat ik zie.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? Ja. Stel jezelf kritisch op en stel vragen: is dit zo? Uit welke bron komt dit? Waarom zie ik dit? Is dit de hele video of is er in geknipt?

Dia 7: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Mijn feed laat mij niet de hele waarheid zien.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Dit is waar. Je hebt altijd te maken met verschillende perspectieven en die zullen niet allemaal in jouw feed voorbij komen. Probeer meerdere bronnen en verschillende kanten van het nieuws en onderwerpen te bekijken.

Dia 8: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Een algoritme beïnvloedt mijn mening.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Wat kan dat voor gevolgen hebben als je alleen maar dezelfde meningen ziet? Ben jij je ervan bewust dat jouw mening (mede) wordt bepaald door wat je online ziet? Vaak gebeurt dit onbewust, zoals bij reclames…

Opdracht: Mijn slimme app 2.0

Bedenk en ontwerp in tweetallen (of kleine groepjes van 3 a 4 leerlingen) een transparant en eerlijk algoritme voor een eigen app. Deze app moet:

• veilig, eerlijk en positief voor alle gebruikers zijn
• maximaal 1 uur per dag te gebruiken zijn
• geschikt zijn voor kinderen.

Stap 1:

Beschrijf:

• Welke gegevens jullie app wel en niet gebruikt (bv. naam, mail, vingerafdruk)
• Hoe het algoritme voorkomt dat iemand in een bubbel terechtkomt
• Hoe de app omgaat met misinformatie (bv. een waarschuwing die je krijgt als iets maar door 1 bron gedeeld wordt)
• Hoe de gebruiker zelf invloed houdt (bv. een keuzemenu)
• Hoe de app kidsproof is (bv. er worden alleen onderwerpen getoond die geschikt zijn voor alle leeftijden)

Formuleer 5 algoritmeregels, zoals:

• • “Mijn app toont altijd minstens twee verschillende perspectieven.”
  • “Mijn app waarschuwt bij twijfelachtige bronnen.”
  • “Mijn app laat je zelf kiezen welke onderwerpen je wilt verbreden.”

Dia 10: Opdracht

Stap 2: maak een visueel prototype.

Laat in ieder geval zien:

• App-icoon + naam
• Startscherm
• Instellingenpagina “Mijn algoritme”
• Een voorbeeldfeed vóór en ná hun verbeteringen
• Een “anti-bubbel-knop” of “check-je-bron” functie
• Hoe Kidsproof deze app is

Jullie mogen tekenen, Canva gebruiken of Google Slides/PowerPoint. Je mag het ook op eigen wijze uitwerken. Overleg dan eerst met je leerkracht/docent.

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 1 – Schoolcultuur: De school zorgt voor een democratische cultuur.
• Kerndoel 2 – Diversiteit: De leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving.
• Kerndoel 5 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent hoe die democratisch handelen in dagelijkse situaties kan vormgeven.
• Kerndoel 6 – Maatschappelijke vraagstukken: De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen.

Dia 13: Burgerschap vraagstuk

“In het dorp Zonnedam gaat een bericht rond op sociale media:

“Er komt een grote groep jongeren naar het dorpsplein. Ze willen rellen schoppen. Pas op!”

Het bericht wordt honderden keren gedeeld. Sommige mensen reageren boos, anderen bang. In de feeds van veel inwoners verschijnen steeds meer filmpjes over “gevaarlijke jongeren”, “dreiging” en “oproer”.

De politie krijgt tientallen telefoontjes. Winkels sluiten eerder. Maar later blijkt: er was helemaal geen plan voor rellen. Het begon met één verkeerd geïnterpreteerde video van een groepje jongeren dat gewoon aan het chillen was.

Toch was de sfeer in het dorp gespannen. Mensen vertrouwden elkaar minder. Sommigen dachten zelfs dat de jongeren in hun buurt gevaarlijk waren, terwijl dat niet zo was.

Denkvragen:

– Hoe kunnen algoritmes bijdragen aan onrust in een samenleving?

– Wie heeft verantwoordelijkheid: de gebruiker, het platform, of allebei?

– Hoe kun je weten of een online bericht echt waar is?

Dia 14: Burgerschap verwerkingsopdracht

Jullie zijn adviseurs voor de gemeente Zonnedam. Maak een advieskaart met drie onderdelen:

1. Probleem in één zin

Bijv.: “Veel mensen zagen alleen berichten die hun angst groter maakten.”

2. Drie adviezen voor inwoners

Bijv.: “Bekijk altijd meerdere bronnen.” of “Praat met echte mensen in plaats van alleen je feed te volgen.”

3. Eén actie voor de gemeente om bewoners bewust te maken van dit probleem

Bijv.: “Organiseer een informatieavond over nepnieuws.” of “Laat jongeren een campagne maken over ‘Check je feed’.”

Presenteer je advieskaart.