De macht van het algoritme

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “De macht van het algoritme”.

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia en bekijk de video.

19 mei 2026: Nieuw rapport Commissariaat: ‘Naar democratisch gezonde feeds’

Van nos.nl:

“Mensen kunnen zich minder goed een vrije en geïnformeerde mening vormen door sociale media en hun feeds. (…) Steeds meer Nederlanders, vooral jongeren, halen hun nieuws van platforms als TikTok, Instagram en X. Op die platforms bepaalt een algoritmische feed welke berichten ze te zien krijgen. (…)

Van cvdm.nl (Commissariaat voor de Media):

“Steeds meer mensen halen hun nieuws van sociale media en AI-diensten. Platformbedrijven bepalen met algoritmes in toenemende mate wat we wel en niet te zien krijgen. Wanneer betrouwbaar en onafhankelijk nieuws minder goed zichtbaar is, wordt het lastiger voor mensen om zich goed te informeren. Dat raakt aan het functioneren van de democratie. Daarom is het belangrijk om ontwikkelingen in de nieuwsvoorziening te volgen en risico’s tijdig te signaleren. Offline én online.”

Dia 4: Hoe zit dat

Een algoritme is een soort stappenplan dat computers helpt om keuzes te maken. Websites zoals YouTube, TikTok en Instagram gebruiken algoritmes om te bepalen welke filmpjes of berichten jij te zien krijgt. Ze kijken bijvoorbeeld naar wat jij eerder hebt aangeklikt of hoe lang je ergens naar keek.

Als je vaak filmpjes over dieren kijkt, laat het algoritme je nóg meer dierenfilmpjes zien. Dat lijkt handig, maar het kan ook een filterbubbel maken. Dat betekent dat je steeds dezelfde soort dingen ziet. Je ziet dan minder andere meningen of nieuwtjes.

Algoritmes hebben dus invloed op wat jij online ziet. Ze bepalen een beetje wat jij te zien krijgt, zonder dat je het merkt.

Maar je kunt zelf ook invloed hebben. Je kunt bijvoorbeeld:

• op andere onderwerpen zoeken
• filmpjes wegklikken die je niet wilt zien
• verschillende websites gebruiken

De gevolgen van filterbubbels kunnen groot zijn. Mensen kunnen dingen gaan geloven die niet kloppen. Soms worden mensen boos omdat ze alleen maar berichten zien die dat gevoel sterker maken.

Daarom is het belangrijk dat jij snapt hoe algoritmes werken. Dan kun jij jezelf en anderen helpen om slim en veilig online te zijn.

Bekijk de video en bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Dia 5: Video

Bekijk en bespreek samen deze video van Het Jeugdjournaal. Hierin wordt op duidelijke wijze uitgelegd hoe algoritmes op social media bepalen wat jij ziet.

Van jeugdjournaal.nl: “Niet meer kunnen stoppen met swipen. Veel kinderen hebben er last van. Vind je een filmpje niet leuk, dan ga je snel door naar de volgende. Zo kan je soms wel uren doorgaan. En dat is precies wat sociale media willen.

De 'For You Page' ziet er bij iedereen anders uit. Mensen krijgen dus niet precies dezelfde video's te zien. Alleen de filmpjes die ze zelf waarschijnlijk leuk vinden.

Hoe weten sociale media wat jij leuk vindt? Annabelle heeft het voor je Uitgezocht en deelt het geheim van haar tijdlijn!”

Dia 6: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Ik kan zelf kiezen wat ik zie.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? Ja en nee… Als je bewust naar een bepaalde video of een bepaald onderwerp zoekt, dan klopt het. Zit je in een tijdlijn (bv. TikTok) of staat YouTube op autoplay, krijg je wat de app denkt dat je wil zien. Door likes te geven of snel door te scrollen of video’s te rapporteren, kun je hier zelf invloed op uitoefenen.

Dia 7: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Het algoritme wil dat ik blijf kijken.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Dit is waar. Het algoritme van het platform is ontworpen om jou zo lang mogelijk op dat platform te houden. Hiervoor komen er dus zoveel mogelijk berichten voorbij die bij jou passen. Ze spelen in op waar jij in het verleden maar gekeken hebt en interactie mee gehad hebt. Dit kan dus ook negatief zijn, niet per se wat jij leuk vindt.

Dia 8: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Het is goed om verschillende meningen te zien.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Wat kan het voor gevolgen hebben als je alleen maar dezelfde meningen ziet? Ben jij je ervan bewust dat jouw mening (mede) wordt bepaald door wat je online ziet?

Opdracht: Maak je eigen app

Bedenk en ontwerp jouw eigen slimme, leuke app. Deze app moet:

• veilig, eerlijk en positief voor alle gebruikers zijn
• maximaal 1 uur per dag te gebruiken zijn
• geschikt zijn voor kinderen.

Stap 1: Bedenk in tweetallen:

– Wat moet een app altijd laten zien? (bv. filmpjes met grappige dieren)

– Wat moet een app nooit doen? (bv. haatreacties laten zien)

– Hoe kan een app zorgen dat je verschillende dingen ziet? (bv. een instelling die zorgt dat er bij ieder nieuwsbericht 2 verschillende bronnen worden getoond)

- Hoe kan de app ervoor zorgen dat deze na een uur uitgaat? (bv. een timer in beeld die niet te manipuleren is. Sommige kinderen omzeilen schermtijd door de datum op hun telefoon aan te passen…)

Schrijf deze dingen eerst voor jezelf op.

Dia 10: Opdracht

Stap 2: Ontwerp nu jullie app op een groot A3-papier.

Teken/beschrijf in ieder geval:

• App-icoon
  • Een tekening van het logo
  • Een naam (bijv. “KijkSlim”, “OpenFeed”, “MixIt”)
• Startscherm
  • Wat ziet de gebruiker als hij de app opent?
  • Drie knoppen of categorieën (bijv. “Verrassing”, “Nieuws”, “Dieren”)
• Slim algoritme Schrijf drie regels voor het algoritme, zoals:
  • “Onze app laat altijd iets nieuws zien.”
  • “Onze app laat niet alleen dingen zien die je al kent.”
  • “Onze app vraagt soms: wil je iets anders proberen?”
• De tijdsbewaking
  • Laat zien hoe de tijdslimiet van 1 uur in de app te zien is
• Kidsproof
  • Hoe zorgt de app ervoor dat deze veilig en geschikt is voor kinderen?
• Anti-bubbel functie Een speciale functie die filterbubbels voorkomt, zoals:
  • een “Mix-knop” die willekeurige onderwerpen toont
  • een “Check-het-zelf” knop die meerdere bronnen laat zien
  • een “Nepnieuws” of “AI” waarschuwing

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 1 – Schoolcultuur: De school zorgt voor een democratische cultuur.
• Kerndoel 2 – Diversiteit: De leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving.
• Kerndoel 5 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent hoe die democratisch handelen in dagelijkse situaties kan vormgeven.
• Kerndoel 6 – Maatschappelijke vraagstukken: De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen.

Dia 13: Burgerschap vraagstuk

“In het dorp Zonnedam gaat een bericht rond op sociale media:

“Er komt een grote groep jongeren naar het dorpsplein. Ze willen rellen schoppen. Pas op!”

Het bericht wordt honderden keren gedeeld. Sommige mensen reageren boos, anderen bang. In de feeds van veel inwoners verschijnen steeds meer filmpjes over “gevaarlijke jongeren”, “dreiging” en “oproer”.

De politie krijgt tientallen telefoontjes. Winkels sluiten eerder. Maar later blijkt: er was helemaal geen plan voor rellen. Het begon met één verkeerd geïnterpreteerde video van een groepje jongeren dat gewoon aan het chillen was.

Toch was de sfeer in het dorp gespannen. Mensen vertrouwden elkaar minder. Sommigen dachten zelfs dat de jongeren in hun buurt gevaarlijk waren, terwijl dat niet zo was.

Denkvragen:

– Hoe kunnen algoritmes bijdragen aan onrust in een samenleving?

– Wie heeft verantwoordelijkheid: de gebruiker, het platform, of allebei?

– Hoe kun je weten of een online bericht echt waar is?

Dia 14: Burgerschap verwerkingsopdracht

Jullie zijn adviseurs voor de gemeente Zonnedam. Maak een advieskaart met drie onderdelen:

1. Probleem in één zin

Bijv.: “Veel mensen zagen alleen berichten die hun angst groter maakten.”

2. Drie adviezen voor inwoners

Bijv.: “Bekijk altijd meerdere bronnen.” of “Praat met echte mensen in plaats van alleen je feed te volgen.”

3. Eén actie voor de gemeente om bewoners bewust te maken van dit probleem

Bijv.: “Organiseer een informatieavond over nepnieuws.” of “Laat jongeren een campagne maken over ‘Check je feed’.”

Presenteer je advieskaart.