Achter de schermen van het nieuws

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Achter de schermen van het nieuws”.

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia en bekijk de video.

18 - 24 mei 2026: Week van het nieuws

Van weekvanhetnieuws.nl:

“Van 18 tot en met 24 mei 2026 vindt de eerste editie van de Week van het Nieuws plaats: een landelijke publiekscampagne waarin journalisten, onderwijs, bibliotheken en het publiek elkaar actief opzoeken. En samenwerken aan vertrouwen, toegankelijkheid, kennisdeling en dialoog.

Tijdens de Week van het Nieuws gaan publiek en journalisten samen in gesprek, op locatie en achter de schermen. Want nieuws wordt gemaakt door mensen, voor mensen en is geen vanzelfsprekendheid. Het bestaat omdat mensen vragen blijven stellen en krijgt betekenis door hoe het wordt gelezen, gezien, gehoord, besproken en bevraagd.

Dia 4: Hoe zit dat

Hoe wordt nieuws gemaakt? Nieuws begint altijd met een gebeurtenis. Er gebeurt iets in de wereld: een brand, een wedstrijd, een besluit van de gemeente. Daarna gaat iemand het verhaal maken. Dat doet een journalist. Een journalist zoekt uit wat er precies is gebeurd. Hij praat met mensen die erbij waren en kijkt naar verschillende bronnen. Een bron is iemand of iets waar je informatie vandaan haalt.

Wat doet een journalist precies? Een journalist verzamelt informatie, stelt vragen en controleert of alles klopt. Hij kiest welke dingen belangrijk zijn om te vertellen. Daarna schrijft hij het nieuws op of maakt een filmpje. Een journalist probeert eerlijk te zijn en geen dingen te verzinnen. Soms vertellen verschillende journalisten hetzelfde verhaal op een andere manier. Dat komt doordat iedereen andere keuzes maakt.

Wat is persvrijheid? In Nederland hebben we persvrijheid. Dat betekent dat journalisten vrij mogen vertellen wat er gebeurt. Niemand mag hen tegenhouden of zeggen wat ze moeten schrijven. Daardoor kunnen mensen zelf kiezen wat ze geloven en hun eigen mening vormen. Persvrijheid helpt om nieuws eerlijk en duidelijk te houden.

Bekijk de video en bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Dia 5: Video

Bekijk en bespreek samen deze video van Het Klokhuis. Hierin wordt op duidelijke wijze uitgelegd hoe nieuws gemaakt wordt.

Van Klokhuis.nl: “Hoe maakt een journalist van een gebeurtenis een nieuwsbericht? Janouk laat zien hoe een journalist alle feiten op een rij zet en antwoord geeft op de vragen wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe. Ook loopt ze een dagje mee met tv-verslaggever Ruben Leter.”

Beschrijving op YouTube: “Janouk ontdekt wat nieuws is! Ze gaat mee met een echte journalist om te ontdekken hoe je van een gebeurtenis een nieuwsbericht maakt. Deze video komt uit de aflevering 'Wat is nieuws' die te bekijken is via: klokhu.is/watisnieuws. Deze video heeft de kijkwijzer: alle leeftijden”

Dia 6: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Iedereen kijk anders naar dingen die gebeuren.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Is dat zo? Hoe kan dat dan? Ga hierin op het begrip perspectief en vertel dat iedereen vanuit eigen oogpunt, waarden, normen, referentiekader reageert op wat er gebeurt. Kun de leerlingen voorbeelden noemen? Verbind deze stelling eventueel met een ander actueel nieuwsbericht waar verschillende meningen over zijn.

Dia 7: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Een journalist mag zijn mening geven.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Kun je verslag doen van iets zonder er je mening over te geven of is nieuws altijd gekleurd? Waar ligt de grens?

Dia 8: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Het is de taak van de lezer om te checken of nieuws echt is.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Hoe doe je dat? Wat als bv. Het Jeugdjournaal niet checkt of nieuws echt is? Wat kunnen de gevolgen zijn?

Deze week staan er 2 opdrachten in de presentatie die beiden behoorlijk wat tijd vragen. Je bent hier uiteraard vrij om ervoor te kiezen of je ze beide doet. Je kunt er ook voor kiezen om Opdracht 1 op een ander moment te doen (of in de weektaak op te nemen bijvoorbeeld). Voor deze les is Opdracht 1 vooral voor verdieping bedoeld en opdracht 2 als verwerking.

Opdracht 1:

Speel de game Brand op de website van Het Klokhuis (https://brand.hetklokhuis.nl/nl).

1. Speel het spel eerst in de rol van journalist.
2. Speel het spel daarna nog eens in de rol van juicevlogger
3. Speel het spel nog eens als juicevlogger of onderzoeksjournalist

Geef de leerlingen hier ruim de tijd voor en bespreek hun bevindingen na. Speel de games zelf om te ervaren wat de verschillen zijn.

Dia 10: Opdracht

Opdracht 2:

Download het werkblad bij deze opdracht op de website van Mediabegrip of laat de leerlingen hun artikelen digitaal maken in bv. Word of Google Documenten.

Bespreek de volgende casus (deze is verzonnen…):

“Bij het station klinkt een harde knal. Sommige mensen schrikken en denken dat er iets ergs is gebeurd. Later blijkt dat een elektriciteitskast kapot is gegaan. Er was rook, maar geen gevaar.”

Bespreek vervolgens de opdracht?

Hieronder staan twee verschillende krantenkoppen en de eerste regels van een artikel over deze gebeurtenis. Schrijf de berichten verder af vanuit dat perspectief.

1) Grote knal bij station zorgt voor paniek

Er klonk een harde knal bij het station. Mensen renden geschrokken naar buiten en dachten dat er iets ergs was gebeurd. Sommigen zeiden dat ze rook zagen.

Schrijf verder: wat zag of voelde iemand? Hoe klonk het? Wat dacht de schrijver dat er aan de hand was? (schrijf zelf nog 3- 5 zinnen). Laat de leerlingen het nieuws zo spectaculair mogelijk bespreken. Gebruik bv. quotes van geschrokken buurtbewoners en veel overdreven taal.

2) Kleine storing bij station snel opgelost

Bij het station was een harde knal te horen. Het bleek te gaan om een kapotte elektriciteitskast. Er was even rook, maar er was geen gevaar. De politie kwam snel kijken.

Schrijf verder: wat gebeurde er daarna? Hoe reageerden mensen? Wat zag de schrijver precies? (schrijf zelf nog 3- 5 zinnen). Laat de leerlingen op rustige toon en vanuit een beschrijvend perspectief (“Dit is er gebeurd…”) een feitelijk verslag maken.

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 1 – Schoolcultuur: De school zorgt voor een democratische cultuur.
• Kerndoel 2 – Diversiteit: De leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving.
• Kerndoel 5 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent hoe die democratisch handelen in dagelijkse situaties kan vormgeven.
• Kerndoel 6 – Maatschappelijke vraagstukken: De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen.

Dia 13: Burgerschap vraagstuk

Bespreek de volgende stelling/situatie:

“Op sociale media ziet jouw vriend alleen maar filmpjes waarin wordt gezegd dat klimaatverandering een grapje is. Jij ziet echter alleen maar filmpjes over hoe erg het klimaat eraan toe is. In de klas ontstaat een discussie. Een journalist van de lokale krant komt langs om een artikel te schrijven over jullie klas.

• Hoe komt het dat jullie allebei totaal andere informatie zien over hetzelfde onderwerp?
• Wat moet de journalist doen om een "goed" artikel te schrijven over jullie discussie? Moet hij opschrijven wie er gelijk heeft?
• Waarom is het gevaarlijk als mensen alleen nog maar nieuws zien dat ze 'leuk' vinden of waar ze het al mee eens zijn?

Dia 14: Burgerschap verwerkingsopdracht

Maak een "Nieuws-Check-Kaartje".

Schrijf 5 vragen op die iedereen zichzelf moet stellen voordat ze een bericht op internet geloven of delen (bijv. "Wie heeft dit geschreven?", "Waar komt de informatie vandaan?", "Worden er twee kanten verteld?").

Versier je kaartje, bespreek ze samen en hang ze in de klas.