Data-drama

Dia 1 en 2: Melle

Introduceer de les aan de hand van de titel: “Data-drama”.

Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?

Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.

Dia 3: Nu in de media

Bespreek de tekst op de dia en bekijk de video.

7 mei 2026: Grote brand in datacenter Almere

Van nos.nl:

“Bij een groot datacenter van NorthC Datacenters in Almere is een flinke brand uitgebroken. De brand woedt in een ruimte aan de achterzijde van het gebouw. (…)

De rook is tot in de wijde omtrek te zien. De veiligheidsregio heeft een NL-Alert verstuurd. Mensen in de omgeving van de brand wordt geadviseerd ramen en deuren gesloten te houden. (…)

De Universiteit van Utrecht heeft enkele servers in het datacenter staan. De onderwijsinstelling zegt door de brand problemen te hebben met applicaties en met de website.

Ook Infomedics, de organisatie die rekeningen stuurt namens zorgaanbieders, ondervindt problemen. Het bedrijf door de brand niet bereikbaar per telefoon en chat.

Ook de systemen van meerdere huisartspraktijken en apothekers in het land liggen plat. ”

Dia 4: Hoe zit dat

Alles wat je online doet, zoals een filmpje kijken of een foto sturen, is data. Data is een ander woord voor digitale informatie. Maar waar blijft die informatie als je je telefoon uitzet? Die staat niet écht in de lucht (de cloud), maar in een datacenter.

Een datacenter is een heel groot gebouw vol met krachtige computers. Deze computers noemen we servers. Ze staan dag en nacht aan. Zonder deze gebouwen zou Netflix niet werken en kun je niet appen. Datacenters zijn dus heel belangrijk voor ons dagelijks leven.

Sommige data zijn privacygevoelig. Dat is informatie die alleen voor jou is, zoals je adres, je wachtwoord of een foto van je gezicht. In een datacenter wordt deze data goed beveiligd met sloten en computercodes. Als er iets misgaat, zoals een brand in een datacenter (zoals laatst in Almere), dan werken ineens veel apps en websites niet meer. Het is dus belangrijk dat deze 'computerhuizen' goed werken en veilig zijn.

Bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).

Dia 5: Stelling (niveau 1)

Bespreek de stelling “Een dag zonder internet is eigenlijk best lekker.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Kom bij deze stelling terug op de les van vorige week. Hoe is de offline dag bevallen? Wat merkten de leerlingen? Is het voor herhaling vatbaar? Waarom wel/niet? Hoe is dat als het gedwongen en onvoorbereid is?

Dia 6: Stelling (Niveau 2)

Bespreek de stelling “Foto's van mijn gezicht zijn geheim.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Voor wie zijn die geheim? Wat zou een crimineel hiermee kunnen (denk bv. aan identiteitsfraude of fake-foto’s maken)?

Dia 7: Stelling (niveau 3)

Bespreek de stelling “Systemen van dokters en ziekenhuizen zouden altijd moeten werken.”

Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Hoe kun je daar voor zorgen? Wat moet er dan gebeuren?

Schrijf een crimineel verhaal over data.

Voorbeelden van data die online van jou verzameld (en opgeslagen in datacenters) worden zijn:

1. Je naam
2. Je telefoonnummer
3. Je locatiegegevens (waar je allemaal geweest bent)
4. Wat je allemaal gezocht hebt op internet
5. Welk merk computer/telefoon je gebruikt
6. Naar wie jij berichten stuurt
7. Je gezicht of vingerafdruk (als je die gebruikt om je telefoon te ontgrendelen)
8. Je wachtwoorden
9. Wat je koopt op internet
10. Welke video’s jij kijkt, hoe lang je dat doet en of je ze een like geeft

Kies uit deze lijst 3 voorbeelden uit en schrijf een kort verhaaltje (8-10 zinnen) waarin een crimineel die data steelt en gebruikt om zelf rijk te worden.

Bijvoorbeeld: (op dia 9)

De grote Data-dief

Er was eens een slimme dief die geen inbraak deed met een breekijzer, maar met een computer. Hij brak in bij een groot datacenter en stal daar de locatiegegevens, de naam en de wachtwoorden van duizenden mensen.

De dief keek op zijn scherm en zag precies wie er niet thuis was door de locatie van hun telefoons te volgen. Met de gestolen wachtwoorden logde hij stiekem in op de webshops van deze mensen. Hij bestelde dure spelcomputers en gouden horloges op hun naam. De pakketjes liet hij bezorgen bij een leegstaand huis in het bos. Daarna verkocht hij de spullen voor heel veel geld op een geheime website. Zo werd de dief in één nacht ontzettend rijk zonder dat iemand het merkte. De mensen kwamen er pas veel later achter dat hun geld weg was en hun privacy was geschonden. Gelukkig kwam de digitale politie de dief op het spoor door zijn eigen computer-kruimels te volgen!

Deze opdracht past bij

• Kerndoel 4 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.
• Doel: Leerlingen denken na over voor- en nadelen en de impact van datacenters.

Dia 12: Burgerschap vraagstuk

Bespreek de volgende stelling/situatie:

Een groot bedrijf wil een nieuw datacenter bouwen vlak bij jullie stad. Het datacenter is veilig en modern, maar gebruikt veel stroom en water. Sommige mensen vinden het goed, omdat het banen oplevert en zorgt dat apps en websites goed blijven werken. Andere mensen maken zich zorgen over privacy, milieu en veiligheid.

• Wie moet beslissen of het datacenter er mag komen?
• Wat vind jij belangrijker: privacy of gemak?
• Hoe kan een datacenter veilig omgaan met jouw data?
• Welke gevolgen heeft een datacenter voor de omgeving?
• Moet de overheid strengere regels maken voor datacenters?

Dia 13: Burgerschap verwerkingsopdracht

Maak in tweetallen een poster met:

• drie voordelen van een datacenter
• drie nadelen
• één advies aan de gemeente: wel of niet bouwen?
• een korte uitleg over privacy en waarom dat belangrijk is

Bespreek de posters in de klas en hang ze op in de school.