Het is woensdag 1 april: DE dag om iemand voor de gek te houden. Van Beleven.org: “Een vrolijk en verrassend gemeenschapsfeest. Op deze dag mag je anderen voor de gek houden. Mensen halen grote en kleine grappen met elkaar uit.
"Meester uw schoenveter zit los!" Deze opmerking wordt vandaag over de hele westerse wereld gemaakt, als meester dan kijkt, klinkt er uit vele kelen: "ÉÉN APRIL!" Op deze dag mag je anderen voor de gek houden. Mensen halen grote en kleine grappen met elkaar uit. Het is vandaag een echte feestdag, want mensen zijn vrolijk en maken extra plezier, ook al wordt er geen speciale 1 april taart gebakken.” Maar hoe zorg je dat het leuk blijft voor iedereen? Wanneer wordt een grap een HOAX? Of nepnieuws? En hoe herken je de verschillen? Daar gaat deze les over.
In het burgerschapsgedeelte hebben we aandacht voor het grote belang van kritisch denken en goed lezen online. Wat is waar? Waar ligt de verantwoordelijkheid?
Lesdoel(en)
De leerling werkt in deze lessen aan de onderstaande definitieve (concept)Kerndoelen:
- Kerndoel 21 (VO) / 22 (PO) - De leerling zet digitale technologie en digitale media in.
Onderdeel B: De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie. - Kerndoel 23 (VO) / 24 (PO) - De leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld.
Onderdeel A: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen.
Achtergronden bij deze les
- Meer over het ontstaan van 1 april-grappen
“Waar komt die gewoonte om elkaar op 1 april voor de gek te houden eigenlijk vandaan? En waarom spelen de media daarbij zo'n belangrijke rol? Zoals met veel volkstradities is het onduidelijk hoe de 1 aprilgrap precies ontstaan is.” Meer op npokennis.nl - De PostNL-deurhanger
Wij hebben bij deze campagne van PostNL een hoog “1-aprilgevoel”. Wat vinden de leerlingen? Leuk om de les mee te starten:
“De PostNL-deurhanger: voor als je net even druk(ken) bent.”
PowerPoint
Download de PowerPoint en pas deze naar wens aan.
Leestekst
Samen lezen? Print de leestekst uit.
Online presentatie
Uitwerking per dia
Dia 1 en 2: Melle
Introduceer de les aan de hand van de titel: “Kikker in je bil?”
Waar denken de leerlingen aan als ze deze titel horen (in combinatie met de afbeelding)? Wat is de link met digitale geletterdheid, denken ze?
Lees het verhaal van Melle voor of print de tekst uit voor de leerlingen en lees het samen. Bespreek het verhaal van Melle samen.
Dia 3: Nu in de media
Bespreek de tekst op de dia.
1 april, kikker in je bil
Van historiek.net:
“Elk jaar doen de media en veel particulieren weer hun best om iemand iets wijs te maken of voor de gek te houden. De bekendste grap: “Je veter is los” wordt vaak gevolgd door de bekendste uitdrukking: “1 april, kikker in je bil.”
Van npokennis.nl:
“Op 1 april kan geen opmerking meer worden vertrouwd en je moet op de hoede zijn voor de grootste goedzakken onder vrienden, buren of collega’s. Ook de media proberen elkaar al meer dan 100 jaar af te troeven met de grap waar de meeste lezers of kijkers instinken.”
Kijk maar eens naar de video hiernaast met de leukste 1 april grappen van 2025.
Dia 4: Hoe zit dat
1 april is een dag waarop mensen elkaar al eeuwenlang voor de gek houden. Niemand weet precies waar de traditie vandaan komt, maar verhalen gaan dat het ooit begon toen mensen elkaar op de eerste dag van april uitnodigden voor nepafspraken of verzonnen nieuws. Wat wel duidelijk is: 1 april draait om humor, verrassing en samen lachen.
Toch is het tegenwoordig lastiger geworden om grapjes te herkennen. Vroeger ging het vooral om een nepspin op je stoel of een verzonnen verhaal aan de keukentafel. Nu verspreiden grapjes zich razendsnel via internet, en soms lijken ze zó echt dat je gaat twijfelen.
Daar komt het woord hoax om de hoek kijken. Een hoax is geen onschuldig grapje, maar een nepverhaal dat expres wordt gemaakt om mensen te laten schrikken of misleiden. Denk aan berichten over gevaarlijke dieren die zouden zijn ontsnapt, of verzonnen regels die ineens zouden gelden. Ze worden vaak gedeeld alsof het echt nieuws is.
En dan is er nog nepnieuws: verzonnen informatie die eruitziet als een serieus nieuwsbericht. Soms wordt het gemaakt om aandacht te krijgen, soms om mensen te beïnvloeden.
Het verschil tussen een grap en nepnieuws zit vooral in de bedoeling: een grap is bedoeld om te lachen, nepnieuws om je te laten geloven dat iets waar is. Daarom is kritisch kijken belangrijker dan ooit.
Bespreek de stelling(en) op de volgende dia(‘s).
Dia 5: Stelling (niveau 1)
Bespreek de stelling “Iedereen heeft de verantwoordelijkheid om nepnieuws te stoppen.”
Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Waarom vind je dat? En hoe kun jij daar aan meehelpen (niet delen…)?
Dia 6: Stelling (Niveau 2)
Bespreek de stelling “1 april is minder leuk nu er zoveel nepnieuws bestaat.”
Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Is het steeds moeilijker om het verschil tussen echt, een grap en nepnieuws te onderscheiden? Wanneer twijfel jij?
Dia 7: Stelling (niveau 3)
Bespreek de stelling “Humor mag nooit ten koste gaan van iemands veiligheid.”
Geef de leerlingen eerst wat tijd om zelf over de stelling na te denken en bespreek deze dan klassikaal. Leid de discussie en stel kritische vragen. Waarom wel/niet? Waarom vind je dat? En hoe kun jij daar aan bijdragen?
Opdracht
Grap of HOAX?
Teken een stripverhaal van minimaal 7 plaatjes waarin Melle een 1 aprilgrap meemaakt én een hoax tegenkomt.
Maak het verschil tussen die 2 in het verhaal en eindig met 3 tips aan de lezers om online waakzaam te zijn.
Hiernaast (op de dia) zie je een voorbeeld.
Maak eerst je verhaal in 5 of meer scenes, schrijf die uit en teken ze vervolgens op een A3-vel.
Werkwijze:
- Verhaal bedenken en indelen in 5 scenes.
- Vijf scenes opschrijven op papier.
- Maak schetsen van je scenes
- Deel je A3-papier in 5 vlakken.
- Maak je stripverhaal op het A3.
Reflectie
Presenteer je stripverhaal in en aan de klas. Hang ze daarna op in de school.
Burgerschap
Deze opdracht past bij
- Kerndoel 4 – Democratische betrokkenheid: De leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.
Dia 11: Digitaal burgerschap
Bespreek de volgende stelling/situatie:
In een buurtapp verschijnt een bericht dat er “gevaarlijke jongeren” rondhangen bij het winkelcentrum. Het bericht wordt snel gedeeld door ouders, zonder dat iemand controleert of het klopt. Binnen een uur besluiten sommige ouders hun kinderen niet meer alleen te laten fietsen. Winkeliers worden aangesproken en buurtbewoners kijken elkaar wantrouwend aan.
Later blijkt dat het bericht gebaseerd was op een oude foto uit een andere stad. Toch heeft het al invloed gehad: mensen voelen zich onveilig, er ontstaat wantrouwen en kinderen worden onterecht verdacht.
Denkvragen
- Hoe kan één nepbericht het gedrag van een hele buurt veranderen?
- Wie draagt verantwoordelijkheid als mensen zonder te checken iets doorsturen?
- Wat kun jij doen om te voorkomen dat jouw omgeving wordt beïnvloed door nepnieuws?
Wiki Woordenschat
1 april is de 91e dag van het jaar. Deze dag staat ook om de 1 aprilgrappen bekend. De bedoeling met een 1 aprilgrap is dat je iemand op de meest leuke, originele wijze in de maling neemt.
1572 - De watergeuzen veroverden Den Briel op de Spanjaarden. Alva vond het eerst niet zo erg Den Briel verloren te hebben. Later zou de opstand zich echter over Nederland verder verspreiden. Daarom zegt men ook nog wel eens :,,Op 1 april verloor Alva zijn bril’’.
Media bestanden
Gebruikte bronnen
Bron: Historiek.net
https://historiek.net/1-april-grappendag/1070/
Bron: Beleven.org
https://www.beleven.org/feest/1_april
Bron: NPOKennis.nl
https://npokennis.nl/longread/7529/waar-komen-1-aprilgrappen-vandaan
Bron: PostNL.nl